Sąd Konstytucyjny Republiki Czeskiej rozstrzyga skargi konstytucyjne na orzeczenia sądów powszechnych, a w październiku 2026 roku potwierdził, że próbki pyłu księżycowego z lat 70. pozostają własnością Akademii Nauk Republiki Czeskiej.

Budynek Sądu Konstytucyjnego Republiki Czeskiej, dawniej Morawski Sejm Krajowy, 2009
Budynek Sądu Konstytucyjnego Republiki Czeskiej, dawniej Morawski Sejm Krajowy, 2009Zdjęcie: Kirk, 2009 · CC BY 2.5 · Wikimedia Commons

Sąd Konstytucyjny jest organem, który w czeskim systemie prawnym rozstrzyga skargi konstytucyjne wniesione na orzeczenia sądów powszechnych. Skargę kobiety w sporze o próbki pyłu księżycowego odrzucił jako oczywiście bezzasadną, potwierdzając tym samym, że próbki należą do Akademii Nauk Republiki Czeskiej; orzeczenie opublikował 1 października 2026 roku [1][2][3][4].

Spór o pył księżycowy

Przedmiotem postępowania były drobne okruchy skał, minerałów i szkła pozyskane przez radzieckie sondy Łuna 16, Łuna 20 i Łuna 24 w latach 1970–1976, przechowywane w 15 szklanych ampułkach i jednym plastikowym pojemniku na próbki [1][2]. Materiał przejęła do badań naukowych od strony radzieckiej dawna Czechosłowacka Akademia Nauk, działająca w Czechosłowacji, jednak po dziesięcioleciach znalazł się on w posiadaniu córki badaczki, która wcześniej z nim pracowała [3]. Akademia Nauk dowiedziała się o tym w 2020 roku w związku z wnioskiem o zezwolenie na wywóz i wniosła pozew o wydanie rzeczy [3]. Kobieta twierdziła, że jej matka uzyskała próbki bezpośrednio od radzieckich kolegów, a rodzina od tamtej pory trzymała je jako własność, bez tego, by akademia odczuwała ich brak [1][3].

Orzeczenia sądów powszechnych

Sąd obwodowy Obvodní soud pro Prahu 6, a po nim Městský soud v Praze orzekły, że rodzina musi wydać próbki akademii [1][2]. Wyrok potwierdził następnie także sąd Nejvyšší soud [1][2]. Rzeczniczka Nejvyšší soud Gabriela Tomíčková poinformowała, że sądy na podstawie dokumentów archiwalnych i zeznań świadków doszły do wniosku, że próbki były zawsze przekazywane Czechosłowackiej Akademii Nauk, a nie konkretnym osobom, i podkreśliły przy tym wyjątkowość ewentualnego podarowania tak rzadkiego materiału osobie prywatnej [1][2][4].

Orzeczenie Sądu Konstytucyjnego

Kobieta w swojej skardze konstytucyjnej zarzucała, że ustalenia faktyczne i prawne sądów powszechnych pozostają w skrajnej sprzeczności z przeprowadzonymi dowodami, i twierdziła, że jej matka przez dziesięciolecia trzymała próbki w przekonaniu, że są jej własnością [1][2][4]. Skład Sądu Konstytucyjnego z sędzią sprawozdawcą Martinem Smolkiem stwierdził jednak, że kobieta pomija spójny łańcuch argumentacji sądów powszechnych, opierający się przede wszystkim na dokumentach z epoki zatytułowanych „Akt o předání vzorků měsíčního prachu” z lat 1971, 1973 i 1977, w których osoby przejmujące, w tym matka skarżącej, określono jako pełnomocników Czechosłowackiej Akademii Nauk [3]. Sąd stwierdził, że jest to zapewne także w skali światowej wyjątkowy przedmiot postępowania sądowego, który jednak z punktu widzenia prawa nie wymaga od sądów szczególnego wysiłku, i odrzucił skargę jako oczywiście bezzasadną [1][2][4].

Chronologia

  • — Sąd Konstytucyjny orzekł, że próbki pyłu księżycowego z lat 70. pozostają własnością Akademii Nauk Republiki Czeskiej. → iDNES.cz Pražský deník
  • — Sąd Konstytucyjny oddalił wniosek grupy senatorów o uchylenie rozporządzenia rządu o ochronie zdrowia przed niekorzystnym działaniem hałasu i drgań, limity hałasu w Czechach pozostają więc bez zmian. → ČTK / České noviny ČTK / České noviny

Strony, które tu odsyłają

Źródła

  1. iDNES.cz — 1 października 2026
  2. Pražský deník — 1 października 2026
  3. Novinky.cz — 1 października 2026
  4. Blesk.cz — 1 października 2026