Miasto statutarne u zbiegu Ostrawicy i Odry, trzecie co do wielkości miasto Czech i siedziba Kraju morawsko-śląskiego, do 1994 roku centrum wydobycia węgla.

Katedra Chrystusa Zbawiciela, za nią Nová Karolina i wielkie piece Dolní oblast Vítkovic
Katedra Chrystusa Zbawiciela, za nią Nová Karolina i wielkie piece Dolní oblast VítkovicFot.: Lukáš Mižoch, 2011 · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Ostrawa to miasto statutarne na północnym wschodzie Republiki Czeskiej. Od 2000 roku jest siedzibą kraju, który początkowo nosił nazwę Ostravský kraj, a dziś nazywa się Kraj morawsko-śląski.[1] Pod względem liczby ludności i powierzchni jest trzecim największym miastem Czech i dzieli się na 23 obwody miejskie.[2] Na 1 stycznia 2025 roku liczyła według Český statistický úřad 283 187 mieszkańców.[3]

Położenie

Miasto otrzymało nazwę od rzeki Ostrawicy, która dzieli je na część morawską i śląską.[1] Ostrawa leży w Kotlinie Ostrawskiej, tylko jej zachodnia część na lewym brzegu Odry przechodzi w Vítkovickou vrchovinu. Oprócz Ostrawicy i Odry, które tworzą granicę między Morawami a Śląskiem, przez miasto płyną także Opawa i Lučina. Wysokość nad poziomem morza waha się od 208 do 336 m, a granica państwa z Polską przebiega około 10 km na północ od centrum.[2]

Widok ogólny Moravské Ostravy, 1935
Widok ogólny Moravské Ostravy, 1935Fot.: autor nieznany (Narodowe Archiwum Cyfrowe), 1935 · domena publiczna · Wikimedia Commons

Historia

Na wzgórzu Landek mieli około 25 tysięcy lat temu obozowisko łowcy mamutów. W 1953 roku znaleziono tu 48-milimetrową figurkę kobiety z hematytu, zwaną Wenus z Petřkovic. Prehistoryczni łowcy wypalali tu węgiel kamienny z pokładów powierzchniowych, co jest jego pierwszym udokumentowanym wykorzystaniem na świecie.[1]

Slezská Ostrava (dawniej Polská Ostrava) jest wspomniana w dokumencie papieża Grzegorza IX z 1229 roku, a zamek Slezskoostravský hrad nad ujściem Lučiny do Ostrawicy w dokumencie z 1297 roku. Moravská Ostrava po raz pierwszy występuje w testamencie biskupa ołomunieckiego Brunona ze Schauenburku z 1267 roku, a miastem była najpóźniej w 1279 roku. Karol IV nadał jej w 1362 roku prawo szesnastodniowego jarmarku rocznego, a w latach 1371–1376 powstały mury obronne. Od 1437 roku należała do państwa Hukvaldy. W czasie wojny trzydziestoletniej okupowali ją Duńczycy, a od 1642 roku Szwedzi.[1]

Węgiel odkryto w 1763 roku w dolinie Burňa w Polskiej Ostrawie, regularne wydobycie rozpoczęło się w 1787 roku. Arcybiskup ołomuniecki Rudolf Habsburg założył w 1828 roku huty żelaza w Vítkovicach, a w 1847 roku Ostrawa została połączona z Koleją Północną Cesarza Ferdynanda. Podczas gdy w 1830 roku w Moravskiej Ostrawie mieszkało niecałe dwa tysiące osób, pięćdziesiąt lat później było ich ponad 13 tysięcy.[1] Z dniem 1 stycznia 1924 roku z połączenia siedmiu morawskich gmin powstała Wielka Ostrawa. Wojska niemieckie weszły do Moravskiej Ostravy 14 marca 1939 roku, dzień przed okupacją reszty republiki. W sierpniu 1944 roku miasto uszkodziły naloty, a 30 kwietnia 1945 roku zostało wyzwolone.[1]

Po 1945 roku Ostrawa stała się centrum czechosłowackiego przemysłu ciężkiego, nazywanym „stalowym sercem republiki”. Od 1949 roku w Kunčicach budowano Nová huť, a w Porubie, Zábřehu, Hrabůvce i innych dzielnicach wyrosły osiedla. W 1945 roku przeniesiono tu z Příbrami Wyższą Szkołę Górniczą, a w 1991 roku powstał Uniwersytet Ostrawski.[1] Ostatni wózek z węglem wyjechał 30 czerwca 1994 roku z szybu Odra w Přívozie, a wielkie piece w Vítkovicach wygasły w 1998 roku. W 1996 roku Ostrawa została siedzibą diecezji ostrawsko-opawskiej, a bazylika Chrystusa Zbawiciela, ukończona w 1889 roku, została podniesiona do rangi katedry. W lipcu 1997 roku miasto nawiedziła powódź ze stratami przekraczającymi cztery miliardy koron.[1]

Zabytki

Nowy ratusz otwarto 28 października 1930 roku.[1] Katalog zabytków Národní památkový ústav opisuje go jako zespół czterech budynków według projektu Vladimíra Fischera, Jana Rubého i Karla Kotasa z lat 1923–1930; narodowym zabytkiem kultury jest od 1 lipca 2024 roku.[4] Koksownia w Vítkovicach jest udokumentowana od 1831 roku, a wielkie piece pracowały w latach 1835–1998. Wraz z kopalnią Hlubina tworzy narodowy zabytek kultury, ogłoszony w 2002 roku, i wchodzi w skład zespołu Industriální soubory v Ostravě, zgłoszonego do wpisania na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.[5]

Kultura i instytucje

W mieście grają Divadlo Antonína Dvořáka, Divadlo Jiřího Myrona, Divadlo Petra Bezruče, Komorní scéna Aréna i Divadlo loutek; Janáčkova filharmonie Ostrava koncertuje od 1954 roku.[1] Regularne nadawanie radiowe dla Ostrawy rozpoczęło się 1 lipca 1929 roku; dzisiejsze ČRo Ostrava nadawało w sierpniu 1968 roku od 21 do 28 sierpnia niecenzurowane wiadomości o okupacji.[6] W areale w Porubie mieści się Fakultní nemocnice Ostrava (FNO), która współpracuje z Wydziałem Lekarskim Uniwersytetu Ostrawskiego.[7]

Chronologia

  • — W Ostrawie Tydzień Czytania Dzieciom zainaugurowały piosenkarka Ewa Farna i pisarka Alena Mornštajnová; organizacja Celé Česko čte dětem obchodzi 20-lecie istnienia. → MediaGuru Ostravan.cz
  • — W wieku 99 lat zmarła ostrawska aktorka Štěpánka Ranošová, współzałożycielka Divadlo Petra Bezruče i laureatka Cena Thálie za całokształt twórczości. → Ostravan.cz Novinky.cz

Strony, które tu odsyłają

Źródła

  1. Statutární město Ostrava (ostrava.cz)
  2. Český statistický úřad, Krajská správa v Ostravě
  3. Český statistický úřad — 16 maja 2025
  4. Národní památkový ústav (Památkový katalog)
  5. Národní památkový ústav (Památkový katalog)
  6. Český rozhlas Ostrava
  7. Fakultní nemocnice Ostrava (fno.cz)