Park Narodowy Szumawa to obszar chroniony w Kraju południowoczeskim o górskim charakterze, z karami lodowcowymi i torfowiskami. Jego krajobraz przez stulecia kształtowały osadnictwo, pozyskiwanie drewna, szklarstwo i rolnictwo.
Park Narodowy Szumawa leży w Kraju południowoczeskim i obejmuje część pasma Szumawa. Zarząd nad nim sprawuje Správa Národního parku Šumava.[1][2]
Warunki przyrodnicze
Większość obszaru należy do jednostki geomorfologicznej Szumawa, a częściowo do Šumavského podhůří, które wchodzą w skład Šumavské hornatiny. Szumawa należy do najstarszych pasm górskich Europy Środkowej. Wznosi się od mniej więcej 700 m n.p.m., przy czym najwyższe szczyty przekraczają 1400 m tylko po stronie bawarskiej. Plechý (1378 m n.p.m.) jest najwyższym szczytem po stronie czeskiej. Rdzeń pasma tworzą Šumavské pláně, czyli wyżyna na wysokości około tysiąca metrów. Železnorudská hornatina rozciąga się ku północnemu zachodowi. Na południowy wschód ciągną się dwa grzbiety, z których przygraniczny należy do Trojmezenské hornatiny, a śródlądowy do Boubínské a Želnavské hornatiny; oddziela je szerokie Vltavická brázda. Szczególną formą są rozległe torfowiska wysokie.[2]
W czwartorzędzie lodowce wyżłobiły wyraziste kary, z których większość jest dziś wypełniona wodą. Powstały też uskoki mrozowe, skalne mury oraz blokowe osypiska stokowe. Działalność lodowca ukształtowała także górę Plechý. Cieki wodne, takie jak Vydra i Křemelná, wcinają się w masyw skalny i tworzą doliny o charakterze kanionów. Na płaskiej powierzchni Plání, gdzie gromadzi się woda, leżą rozległe torfowiska.[2]
Geologia
Obszar parku tworzą dwie podstawowe jednostki geologiczne, moldanubikum i pluton moldanubski. Moldanubikum to zespół skał średnio i silnie przeobrażonych, w którym przeważają paragnejsy i migmatyty, często przeławicone kwarcytami i erlanami. Pluton reprezentuje kilka masywów granitowych: masyw Prášily, masyw Vydry oraz masywy Plešný i Vyšší Brod. Wśród utworów czwartorzędowych dominują osady stokowe, liczne są torfy, a sporadycznie występują osady pochodzenia lodowcowego. Odporniejsze skały wystają dziś ponad otaczającą powierzchnię jako formy skalne lub potężne wzniesienia.[2]
Człowiek i krajobraz
Według zarządu parku obszar aż do czasów nowożytnych leżał praktycznie poza krajobrazem osadniczym i składał się z nieprzebytych lasów górskich ze szlakami handlowymi, kilkoma punktami straży i starszymi ośrodkami górniczymi. Rozwój krajobrazu można podzielić na kilka etapów.[1]
W okresie puszczańskim, od holocenu do X wieku, obszar był niezamieszkany lub zamieszkany tylko sporadycznie. W średniowieczu, między X a XVII wiekiem, rozwijał się międzynarodowy handel na szlakach jucznych, przy których powstawały osady z zapleczem rolniczym. Prowadzono też płukanie złota oraz wydobycie złota i rud. Pozostałością płukania są hałdy płuczkowe (sejpy) w dolinach cieków, a po górnictwie zostały sztolnie, szyby i pingi.[1]
W XVII–XIX wieku rozwój szklarstwa i hutnictwa żelaza przyniósł dalsze osadnictwo. Te gałęzie wymagały dużych ilości drewna opałowego, dlatego wokół hut szkła wyrastały domy robotników, które stały się podstawą pierwszych wsi. Nastąpiła fala kolonizacji niemieckich osadników z Bawarii i Austrii, a na wykarczowanych terenach powstały grunty rolne oraz wsie szklarzy i drwali.[1]
Pod koniec XVIII wieku, a zwłaszcza w XIX wieku, kolonizacja osiągnęła szczyt, a struktura osadnicza się ustabilizowała. Ludzie utrzymywali się głównie z pozyskiwania i obróbki drewna, wprowadzano systematyczną wycinkę i sztuczne odnawianie lasu, budowano małe zbiorniki wodne zwane klausami do spławu drewna i regulowano cieki. Dla pozostałych zasobów drewna w miejscach niedostępnych zbudowano kanały spławne: Schwarzenberský w latach 1789–1793 i Vchynicko-Tetovský w latach 1799–1801. Niemal wszystkie zwarte kompleksy pierwotnych puszcz wycięto w pierwszej połowie XIX wieku.[1]
Etapem rolniczym, czasem najintensywniejszego wykorzystania terenu, nazywa się zwykle koniec XIX wieku i pierwszą tercję XX wieku. Wycinano praktycznie wszystkie lasy i wiele torfowisk, a po wyczerpaniu zasobów drewna wzrosło znaczenie rolnictwa, zwłaszcza hodowli bydła. Powojenne wysiedlenie dotychczasowej ludności zarząd parku określa jako najbardziej dramatyczny okres dziejów Szumawy, który przerwał wielowiekową ciągłość rozwoju.[1]