Miasto statutarne i siedziba Kraju południowoczeskiego u zbiegu Wełtawy i Malše, założone przez króla Przemysła Ottokara II w 1265 roku.

Widok z Czarnej Wieży na dachy historycznego centrum
Widok z Czarnej Wieży na dachy historycznego centrumZdjęcie: Jakub Hałun, 2025 · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Czeskie Budziejowice to miasto statutarne na południu Czech i siedziba Kraju południowoczeskiego.[1][3] Miasto leży w Kotlinie Czeskobudziejowickiej u zbiegu Wełtawy i Malše.[1] Według Český statistický úřad Czeskie Budziejowice liczyły 1 stycznia 2026 roku łącznie 97 128 mieszkańców.[2]

Założenie

Najstarsze znaleziska z terenu miasta to narzędzia krzemienne ze starszej i środkowej epoki kamienia. We wcześniejszej epoce brązu Kotlina Czeskobudziejowicka była stale zasiedlona.[1] Król Przemysł Ottokar II chciał wzmocnić na południu Czech władzę królewską i ograniczyć wpływy rodu Witkowców. W 1261 roku postanowił założyć tu duże miasto królewskie i wybrał dla niego miejsce u zbiegu Malše i Wełtawy w pobliżu osady Budivojovice, od której miasto przejęło nazwę.[1] Teren miasta wymierzył z rozkazu królewskiego burgrabia Zvíkova Hirzo, który według dokumentu z 10 marca 1265 roku przekazał dominikanom grunt pod klasztor. Ten rok uważa się za początek miasta.[1] W drugiej połowie XIII wieku zaczęto budować fortyfikacje z wysokim murem wewnętrznym i niższym zewnętrznym.[1]

Rudolfov i Budziejowice, w tle Szumawa, Eduard Gurk, ok. 1840
Rudolfov i Budziejowice, w tle Szumawa, Eduard Gurk, ok. 1840Akwarela: Eduard Gurk, um 1840 · domena publiczna · Wikimedia Commons

Historia

W 1279 roku miasto zdobył i złupił Zawisza z Falkensteinu. Pierwszym poświadczonym wójtem, czyli przedstawicielem króla w mieście, był w 1296 roku Klaric.[1] W latach 1417–1433 ratusz przeniesiono na dzisiejszy Náměstí Přemysla Otakara II. Od połowy XIV wieku zasiadała w nim rada miejska i przechowywano tu pieczęcie miejskie oraz przywileje.[1] W 1751 roku miasto stało się siedzibą cyrkułu budziejowickiego. W latach 1825–1832 powstała kolej konna do Linzu, a w 1848 roku fabryka ołówków i kamionki rozpoczęła produkcję, późniejsza Koh-i-noor Hardtmuth.[1] Po utworzeniu biskupstwa w 1785 roku kościół św. Mikołaja został katedrą biskupią.[1] W 1949 roku powstał Českobudějovický kraj, a w 1960 roku Jihočeský kraj, oba z siedzibą w Czeskich Budziejowicach. W 2000 roku miasto stało się siedzibą Budějovický kraj, który wkrótce przemianowano na Jihočeský.[1] Od 1990 roku na czele miasta stoi burmistrz. Pierwszym został 6 grudnia 1990 roku wybrany Jaromír Talíř.[1]

Zabytki

Historyczne centrum ogłoszono w 1980 roku miejskim rezerwatem zabytkowym.[1] Wraz z założeniem miasta rozpoczęto budowę klasztoru dominikanów, a kościół Ofiarowania Najświętszej Marii Panny na Piaristické náměstí został konsekrowany w 1274 roku. Kościół św. Mikołaja na północny wschód od placu powstał około 1265 roku pod patronatem króla.[1] Przed jego zachodnią fasadą stoi Černá věž, zbudowana w latach 1549–1577. Z powodu niekorzystnych warunków gruntowych przed budową fundamentów wbito dębowe pale.[4] Wieża ma kwadratowy rzut o boku 11,6 m, wysokość 71,9 m i dziewięć kondygnacji. Największym z jej pięciu dzwonów jest Bumerin z 1723 roku, zegar po raz pierwszy zamontowano na wieży w 1606 roku.[4]

Instytucje i gospodarka

W mieście mają siedzibę Uniwersytet Południowoczeski w Czeskich Budziejowicach oraz biskupstwo rzymskokatolickiej diecezji czeskobudziejowickiej.[1] Do dużych firm należą browary Budějovický Budvar i Samson, zakład papierniczy Mondi Bupak, Koh-i-noor Hardtmuth, mleczarnia Madeta oraz zakłady maszynowe Motor Jikov i Robert Bosch.[1] Piwowarstwo jest związane z miastem od jego powstania w XIII wieku.[1]

Strony, które tu odsyłają

Chronologia

  • — Od soboty 3 października 2026 roku cały ruch na drodze I/20 między Czeskimi Budziejowicami a Pištínem ma zostać przeniesiony na pierwszą połowę nowego obejścia, jednym pasem w każdym kierunku z ograniczeniem prędkości do 70 km/h. Deník: České Budějovice / Jižní Čechy Budějcká Drbna
  • — W Kraju południowoczeskim na lotnisku w Hosínie koło Czeskich Budziejowic mały samolot zjechał z pasa podczas nieudanego lądowania, a obaj mężczyźni na pokładzie wyszli bez poważnych obrażeń. → Novinky.cz iDNES.cz
  • — Jihočeský krajský soud wszczął postępowanie upadłościowe wobec klubu piłkarskiego Dynamo České Budějovice, który według wniosku jest winien trzem wierzycielom około 850 000 koron. → Český rozhlas České Budějovice Český rozhlas České Budějovice

Źródła

  1. Statutární město České Budějovice (Web Archive) — 7 czerwca 2024
  2. Český statistický úřad — 18 maja 2026
  3. Hlídač státu
  4. Encyklopedie Českých Budějovic (Web Archive) — 9 czerwca 2026