Nejvyšší soud České republiky jest najwyższym organem sądowym w sprawach sądownictwa cywilnego i karnego dotyczących nadzwyczajnych środków zaskarżenia, mającym siedzibę w Brnie.
Nejvyšší soud České republiky ma siedzibę w Brnie i jest najwyższym organem sądowym w sprawach należących do kompetencji sądów w postępowaniu cywilnym i w postępowaniu karnym, jeśli chodzi o nadzwyczajne środki zaskarżenia. Wyjątek stanowią sprawy, o których rozstrzyga Sąd Konstytucyjny i Najwyższy Sąd Administracyjny[1].
Właściwość
Do nadzwyczajnych środków zaskarżenia, o których sąd rozstrzyga, należą dovolání (skarga kasacyjna) od orzeczeń sądów drugiej instancji oraz skargi z powodu naruszenia prawa[1]. Sąd rozstrzyga ponadto o określeniu właściwości miejscowej w sądownictwie, o uznawaniu orzeczeń zagranicznych, o zezwoleniu na przewóz osoby na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, o kontroli nakazów podsłuchu oraz w razie wątpliwości co do wyłączenia spod właściwości organów ścigania[1].
Od 21 grudnia 2024 roku sąd jest na podstawie nowelizacji ustawy nr 7/2002 Sb. o postępowaniu w sprawach sędziów, prokuratorów i komorników sądowych odwoławczym sądem dyscyplinarnym w postępowaniu odwoławczym w sprawach dyscyplinarnych sędziów[1].
Sąd ujednolica ponadto orzecznictwo sądów, zarówno przez kontrolę w postępowaniach kasacyjnych, jak i przez rozstrzygnięcia wielkiego składu oraz zajmowanie stanowisk przez kolegium[1]. Najważniejsze orzeczenia i stanowiska są publikowane w Zbiorze orzeczeń sądowych i stanowisk sądu wraz ze zdaniem prawnym zatwierdzonym przez kolegium; od 1 stycznia 2022 roku zbiór ukazuje się wyłącznie w formie elektronicznej[1].
Sąd gromadzi i kontroluje oświadczenia o działalności, majątku, dochodach, darowiznach i zobowiązaniach wszystkich sędziów Republiki Czeskiej; oświadczenia te są niejawne[1].
Organizacja i kierownictwo
Sąd składa się z prezesa, wiceprezesa, przewodniczących kolegiów, przewodniczących składów orzekających i innych sędziów. Prezesa i wiceprezesa mianuje prezydent republiki[2]. Sędziowie rozstrzygają według własnego sumienia i są związani wyłącznie ustawą[2].
Sąd orzeka zasadniczo w składach składających się z przewodniczącego składu i dwóch sędziów albo w wielkich składach kolegiów[2]. Wielkie składy kolegiów powstały na podstawie ustawy nr 30/2000 Sb., którą ze skutkiem od 1 stycznia 2001 roku znowelizowano ustawę o sądach i sędziach; składają się one z co najmniej dziewięciu sędziów danego kolegium[2]. Wielki skład kolegium rozstrzyga, jeżeli sprawę przekazał mu któryś ze składów, ponieważ doszedł do poglądu prawnego odmiennego od poglądu wyrażonego już we wcześniejszym orzeczeniu sądu[2].
Trzyosobowe składy rozstrzygają w szczególności o skargach kasacyjnych, w sprawach karnych także o skargach z powodu naruszenia prawa, a ponadto o uznaniu i wykonalności orzeczeń sądów zagranicznych na terytorium Republiki Czeskiej, jeśli wymaga tego szczególny przepis prawny lub umowa międzynarodowa[2]. Na czele każdego składu stoi przewodniczący składu, który organizuje jego pracę i przydziela sprawy poszczególnym członkom[2].
Sędziowie są podzieleni na kolegia według zakresu działalności. Sąd ma obecnie dwa kolegia, cywilne i handlowe oraz karne, na czele których stoją przewodniczący kierujący i organizujący ich działalność[2]. Kolegia obserwują i oceniają prawomocne orzeczenia sądów, uogólniają spostrzeżenia, przedkładają prezesowi sądu inicjatywy w sprawie zajęcia stanowisk przez plenum, zajmują stanowiska na wniosek prezesa sądu, przewodniczącego kolegium lub wielkiego składu oraz wybierają orzeczenia do włączenia do Zbioru orzeczeń sądowych i stanowisk. Posiedzenia kolegiów są niejawne[2].
Plenum składa się z prezesa i wiceprezesa sądu, przewodniczących kolegiów, przewodniczących składów orzekających i pozostałych sędziów. Posiedzenia plenum są niejawne. Plenum rozpatruje w szczególności regulamin urzędowania sądu i zajmuje stanowiska w sprawie orzecznictwa sądów w kwestiach dotyczących obu kolegiów lub spornych między kolegiami[2].
Prezes sądu sprawuje wymiar sprawiedliwości należący do sądu, pełni funkcje administracyjne i kierownicze, po omówieniu z radą sędziowską wydaje plan pracy na rok kalendarzowy, po omówieniu w plenum wydaje regulamin urzędowania oraz regulamin organizacyjny i kancelaryjny, przewodniczy Zgromadzeniu Sędziów, może uczestniczyć w posiedzeniach każdego kolegium, według planu pracy przewodniczy składowi lub w nim zasiada, zwołuje posiedzenia plenum, określa jego program i kieruje jego obradami[2]. Ponadto na podstawie prawomocnych orzeczeń sądów proponuje kolegiom lub plenum zajęcie stanowiska w sprawie orzecznictwa sądów, dba o powagę rozpraw i przestrzeganie etyki sędziowskiej, czuwa nad płynnością postępowania sądowego oraz załatwia skargi na przewlekłość postępowania lub na niewłaściwe zachowanie sędziów i innych pracowników działających przy sądzie lub u prezesa sądu wyższego[2].