Rozstrzygnięcie Sądu Konstytucyjnego w sprawie pyłu księżycowego

Sąd Konstytucyjny 1 października 2026 roku odrzucił skargę córki uczonej i potwierdził, że próbki pyłu księżycowego z lat 70. pozostają własnością Akademii Nauk Republiki Czeskiej.

Sąd Konstytucyjny 1 października 2026 roku opublikował rozstrzygnięcie, którym odrzucił skargę konstytucyjną córki uczonej w sporze o próbki pyłu księżycowego, potwierdzając tym samym, że materiał należy do Akademii Nauk Republiki Czeskiej. Chodziło o drobne fragmenty skał, minerałów i szkła pozyskane przez radzieckie sondy Łuna 16, Łuna 20 i Łuna 24 w latach 1970–1976, przechowywane w piętnastu szklanych ampułkach i jednym plastikowym pojemniku na próbki [1][3][4].

Geneza sporu

Próbki przejęła w latach 70. XX wieku od strony radzieckiej do badań naukowych ówczesna Czechosłowacka Akademia Nauk. Po dziesięcioleciach znalazły się jednak w posiadaniu córki uczonej, która wcześniej pracowała z tym materiałem. Akademia Nauk dowiedziała się o tym w 2020 roku w związku z wnioskiem o pozwolenie na wywóz, a następnie wniosła pozew o wydanie bezprawnie przetrzymywanej rzeczy [3].

Argumenty stron

Akademia Nauk w pozwie podnosiła, że próbki od początku były jej własnością, a badaczka jedynie je przejęła, by fachowo je badać. Córka uczonej twierdziła natomiast, że matka otrzymała próbki bezpośrednio od kolegów ze Związku Radzieckiego, a rodzina przez dziesięciolecia traktowała je jako swoją własność, nie brakowało ich akademii [1][2][3].

Rozstrzygnięcia sądów

Rację przyznał Akademii Nauk najpierw Sąd Obwodowy dla Pragi 6 (Obvodní soud pro Prahu 6), a po nim Sąd Miejski w Pradze (Městský soud v Praze); oba doszły do wniosku, że rodzina ma wydać próbki akademii. Wyrok potwierdził następnie także Sąd Najwyższy (Nejvyšší soud) [1][2][4].

Rzeczniczka Sądu Najwyższego Gabriela Tomíčková w czerwcu 2026 roku oświadczyła, że sądy na podstawie dokumentów archiwalnych, zeznań i innych dowodów uznały, iż próbki otrzymywała Czechosłowacka Akademia Nauk, a nie poszczególne osoby, oraz że chodziło o wyjątkowo rzadki materiał przeznaczony do badań naukowych, którego podarowanie osobie prywatnej byłoby zupełnie wyjątkowe [1][2][4].

Skarga do Sądu Konstytucyjnego

Kobieta w skardze podnosiła skrajną rozbieżność między wnioskami sądów powszechnych a przeprowadzonymi dowodami i twierdziła, że jej matka przez dziesięciolecia przechowywała próbki w przekonaniu, że są jej własnością; wnioskowała także o odroczenie wykonalności orzeczeń sądowych [1][2][4]. Sąd Konstytucyjny w składzie z sędzią sprawozdawcą Martinem Smolkiem odrzucił skargę jako oczywiście bezzasadną i wskazał na spójny łańcuch argumentacji sądów powszechnych. Za kluczowe dowody uznał dokumenty „Akt przekazania próbek pyłu księżycowego” z 30 kwietnia 1971 roku, 14 czerwca 1973 roku i 10 czerwca 1977 roku, w których osoby przejmujące, w tym matka skarżącej, zostały określone jako pełnomocnicy Czechosłowackiej Akademii Nauk [3]. Sąd oświadczył, że „choć próbki pyłu księżycowego niewątpliwie nie należą do rzeczy, o które często toczą się spory sądowe – także w skali światowej jest to zapewne całkowicie unikalny przedmiot postępowania sądowego – rozpatrywana sprawa nie osiąga z punktu widzenia prawa nadmiernej złożoności wymagającej szczególnego wysiłku sądów” [1][2][4].

Powiązane hasła: Akademia Nauk Republiki Czeskiej, Sąd Konstytucyjny

Chronologia

• 1 października 2026 — Sąd Konstytucyjny orzekł, że próbki pyłu księżycowego z lat 70. pozostają własnością Akademii Nauk Republiki Czeskiej. iDNES.cz Pražský deník

Źródła

1. iDNES.cz — 1 października 2026
2. Pražský deník — 1 października 2026
3. Novinky.cz — 1 października 2026
4. Blesk.cz — 1 października 2026