Historyczne centrum Pragi to nazwa, pod którą Praski Rezerwat Zabytków został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wpisu dokonano 14 grudnia 1992 roku podczas obrad Komitetu Światowego Dziedzictwa w Santa Fe w Nowym Meksyku.[1]
Zakres i granice
Jest to zespół urbanistyczny, do którego należą Stare Miasto, Josefov, Nové Město, Malá Strana, Wyszehrad w Pradze i Hradczany.[3] Praski Rezerwat Zabytków ma według Národní památkový ústav 894,94 hektara. Instytut określa go jako największy rezerwat miejski w kraju i jeden z największych na świecie.[2] Dobro światowego dziedzictwa składa się z dwóch części: z Historycznego centrum Pragi w granicach rezerwatu oraz z parku w Průhonicach, czyli zamku i parku w Průhonicach, które mają 211,42 hektara.[2]
Wartość i architektura
Wpis uzasadnia niepowtarzalna panorama, bogactwo historycznej architektury i zachowany układ urbanistyczny.[1] Według Národní památkový ústav architektura jądra miasta świadczy o 1100 latach rozwoju miasta i reprezentowane są w niej wszystkie epoki stylowe. Praska architektura osiągnęła według niego szczyty europejskiego rozwoju w gotyku, renesansie i baroku, a także w okresie przed pierwszą wojną światową i po niej. Szczególną pozycję ma średniowieczna koncepcja urbanistyczna Nového Města.[2] Instytut wymienia jako dominanty między innymi Zamek Praski, Most Karola, Teatr Narodowy w Pradze i Rudolfinum, do których dochodzą budowle kubistyczne, kościoły i klasztory.[3]
Ochrona i zagrożenia
Jako sygnatariusz międzynarodowej konwencji o ochronie światowego dziedzictwa Republika Czeska zobowiązała się chronić centrum.[1] Na początku lat 90. XX wieku historyczne jądro miasta było według Národní památkový ústav naznaczone czterdziestoletnim okresem komunizmu, a jego zasób budowlany znajdował się w stanie zagrażającym samemu istnieniu wartości. W następnych latach udało się według instytutu uchronić jądro przed większymi wyburzeniami i zachować jego strukturę oraz znaczną autentyczność budowli.[1]
Według tego samego tekstu z 9 stycznia 2023 roku centrum zagrażają naruszenie horyzontów widokowych przez wysokie budowle, przeskalowane obiekty i nadbudowy, zabudowywanie wnętrz kwartałów, zagęszczanie zabudowy oraz naruszenie krajobrazu dachów. Jako przykłady podaje wysokie budynki na Žižkově i na Pankrácu oraz nowe budynki na Novém Městě, wśród nich Quadria, dobudowę hotelu Evropa i Květinový dům przy Placu Wacława. Według tekstu nowe budynki Florentinum i Masaryk Centre 1 w sąsiedztwie dworca Masarykovo nádraží naruszyły strukturę urbanistyczną.[1]
Kolejnym ryzykiem jest ruch drogowy. Jego natężenie po kulminacji na przełomie tysiącleci wróciło do wartości z początku lat 90., ale regulacji indywidualnego ruchu samochodowego w samym centrum według tekstu nie próbowano. UNESCO zaleciło w 2010 roku w ramach reaktywnej misji monitorującej obniżenie wymagań co do liczby miejsc parkingowych w przepisach budowlanych, co później nastąpiło, mimo to w centrum przybyły w ciągu 30 lat tysiące miejsc parkingowych.[1]
Zasób zabytkowy Pragi
Praski urząd Národní památkový ústav opiekuje się zasobem zabytkowym całej stolicy. Oprócz rezerwatu w Pradze są dwa wiejskie rezerwaty zabytków (Stodůlky i Ruzyně), siedem wiejskich stref ochrony zabytków i jedenaście miejskich stref ochrony zabytków. Chronią one między innymi zabudowę Karlína, Vinohrad, Žižkova i Smíchova oraz dzielnicę ogrodową Ořechovka. Wokół obszarów chronionych wyznaczono strefę ochronną praskiego rezerwatu zabytków.[2] Według instytutu zasób obejmuje 2120 nieruchomych zabytków kultury, w tym 41 narodowych.[2]