Najdłuższa czeska rzeka: od źródła pod górą Černá hora na Szumawie płynie 430 km do Mělníka, gdzie wpada do Łaby; przepływa przez Pragę, a na jej biegu leży Vltavská kaskáda.

Wełtawa w Pradze z rzędem mostów
Wełtawa w Pradze z rzędem mostówFot. Dmitry A. Mottl, 2017 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Wełtawa jest najdłuższą rzeką w Czechach. Od źródła pod górą Černá hora na Szumawie liczy 430 kilometrów i koło Mělníka wpada do Łaby; między źródłem a ujściem pokonuje różnicę wysokości przekraczającą 1011 metrów.[1] Zarządcą Wełtawy i innych ważnych cieków w jej dorzeczu jest przedsiębiorstwo państwowe Povodí Vltavy (PVL).[2] Rzeka przepływa między innymi przez Czeskie Budziejowice i Pragę; spadek między oboma miastami wynosi 190 metrów.[3]

Bieg

Głębokość i szerokość rzeki trwale zmieniła budowa zapór na odcinku od Lipno do Pragi. Najszersza jest Wełtawa koło Černé v Pošumaví, gdzie brzegi zbiornika lipneńskiego dzieli 5 km; najgłębsze miejsce leży na dnie zbiornika Orlík na głębokości 74 metrów.[1] Nazwę rzeki nosi w swojej nazwie kilkadziesiąt gmin, na przykład Kralupy nad Vltavou, Kamýk nad Vltavou czy Hluboká nad Vltavou.[1] Aż do Týn nad Vltavou sięga cofka Orlická přehrada.[3]

Wełtawa i Hradczany, kolorowany akwaforta Karela Postla, około 1818
Wełtawa i Hradczany, kolorowany akwaforta Karela Postla, około 1818Rycina: Karel Postl (1769–1818), ok. 1818 · domena publiczna · Wikimedia Commons

Żegluga

Po Wełtawie od dawna pływały tratwy i mniejsze statki, które wiozły głównie sól, kamień i drewno. Karol IV rozważał połączenie Wełtawy z Dunajem.[3] Za Marii Teresy wydano w 1777 roku czeską ustawę żeglugową.[5] Pierwszy kompletny projekt użeglownienia Wełtawy z Czeskich Budziejowic do Mělníka opracowała w 1894 roku firma Lanna a Vering.[3] Komisja do spraw kanalizacji Wełtawy i Łaby w Czechach, powołana w 1896 roku, przeforsowała budowę jedenastu stopni wodnych między Pragą a ówczesną granicą cesarstwa. Zapewniały one głębokość żeglowną 2,10 m i umożliwiały żeglugę statków o nośności 1000 ton.[5]

Vltavská kaskáda

Vltavská kaskáda składa się z dziewięciu budowli wodnych: Lipno I, Lipno II, Hněvkovice, Kořensko, Orlík, Kamýk, Slapy, Štěchovice i Vrané.[3] Po pierwszej wojnie światowej w planach regulacji środkowej Wełtawy zderzały się interesy żeglugi i produkcji energii elektrycznej. Budowa zapory koło Štěchovic rozpoczęła się w 1938 roku i została ukończona w 1945 roku.[3] Po wojnie przeważył zamysł budowy jak największych zapór, które zatrzymałyby duże zapasy wody; tak powstały Slapy na Svatojánských proudach, ukończone w 1955 roku, oraz Orlík z Kamýkiem.[3] Orlík jest najwyższym stopniem kaskady ze spadem do 70,5 metra.[3] Przed zalaniem zbiornika Orlík zabezpieczono zamki Orlík i Zvíkov, a niektóre mniejsze budowle, na przykład kościółek w Červené z XII wieku, przeniesiono ponad poziom wody. Elektrownia przy zaporze ma moc 364 MW.[4] Podczas powodzi w sierpniu 2002 roku zbiornik zmniejszył dopływ 3900 m³/s do odpływu 3100 m³/s.[4]

Wełtawa w Pradze

Poprzednikiem dzisiejszego Mostu Karola był kamienny Juditin most, który około 1170 roku zbudował Władysław I; w 1342 roku uszkodziła go powódź. Kamień węgielny pod Most Karola położono w 1357 roku.[6] Podczas powodzi w sierpniu 2002 roku Wełtawa osiągnęła w Velké Chuchli 14 sierpnia o godzinie 12 przepływ 5160 m³/s przy stanie wody 782 cm i zalała między innymi Karlín.[7] Pod wodą znalazły się liczne stacje i odcinki Metro w Pradze; ostatnie z nich ponownie otwarto 22 marca 2003 roku.[8] Rozmiar szkód skłonił miasto do szybszego ukończenia ochrony przeciwpowodziowej, której ruchome zapory użyto podczas powodzi w 2006 i 2013 roku.[9]

W kulturze

Rzekę uwieczniło wielu malarzy, Bedřich Smetana poświęcił jej poemat symfoniczny o tej samej nazwie, a Český rozhlas nazwał od niej jedną ze swoich stacji ogólnokrajowych.[1]

Chronologia

  • — Zbiornik Lipno jest napełniony mniej więcej w połowie, w zbiorniku brakuje ponad 124 milionów metrów sześciennych wody. ČTK / České noviny iDNES.cz
  • — Krajowa komisja ds. suszy ogłosiła na Wełtawie i Łabie w środkowych Czechach stan niedoboru wody i zatwierdziła zmniejszenie minimalnego odpływu z kaskady wełtawskiej przy zaporze Vrané z 35 do 20 metrów sześciennych na sekundę do 30 kwietnia 2027 roku. → ČTK / České noviny Novinky.cz
  • — Z powodu suszy i spadku poziomu wody w Lipno ponownie widoczne jest tak zwane Serce Wełtawy, meander pierwotnego koryta rzeki, zalany podczas napełniania zbiornika. → Novinky.cz iDNES.cz

Strony, które tu odsyłają

Źródła

  1. Český rozhlas Zlín
  2. Povodí Vltavy, státní podnik
  3. Povodí Vltavy, státní podnik
  4. Povodí Vltavy, státní podnik
  5. Povodí Vltavy, státní podnik
  6. Magistrát hl. m. Prahy (Praha virtuální)
  7. Pražský deník
  8. Dopravní podnik hl. m. Prahy
  9. Městská část Praha 7