Kraj w środkowej części Republiki Czeskiej z siedzibą w Igławie, leżący na Wyżynie Czesko-Morawskiej; do 2001 roku nazywał się Jihlavský kraj.

Třebíč, widok od Hrádku na Vnitřní Město
Třebíč, widok od Hrádku na Vnitřní MěstoFot.: Nostrifikator, 2007 · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kraj Wysoczyna (Kraj Vysočina) to wyższa terytorialna jednostka samorządowa w środkowej części Republiki Czeskiej.[1] Stolicą kraju jest Igława, gdzie mieści się także urząd krajowy.[2] Według Český statistický úřad (ČSÚ) kraj liczył 31 grudnia 2025 roku łącznie 515 953 mieszkańców.[9]

Położenie i sąsiedzi

Kraj sąsiaduje z Krajem południowoczeskim, Krajem środkowoczeskim, Krajem pardubickim i Krajem południowomorawskim. Granica państwa nie styka się z nim bezpośrednio, ale południowa część kraju leży w jej pobliżu. Dlatego Wysoczyna wraz z Krajem południowoczeskim i Krajem południowomorawskim uczestniczy we współpracy transgranicznej z Austrią.[1] Z Krajem południowomorawskim tworzy region spójności NUTS 2.[1]

Widok z zamku Lipnice nad Sázavou na krajobraz Wysoczyzny
Widok z zamku Lipnice nad Sázavou na krajobraz WysoczyznyFot.: Kvetinka48, 2024 · CC0 · Wikimedia Commons

Przyroda

Powierzchnię kraju tworzą pagórkowate tereny Wyżyny Czesko-Morawskiej. Z południowego zachodu na północny wschód przebiega przez niego główny europejski dział wodny, będący zarazem historyczną granicą ziemską między Czechami a Morawami.[1] Najwyższym punktem jest Javořice (837 m n.p.m.) na Pogórzu Javořickim, na południu powiatu Igława. Najniżej leży miejsce, w którym rzeka Igława opuszcza kraj, na południowym wschodzie powiatu Třebíč (239 m n.p.m.).[1] Obszarami chronionego krajobrazu są Žďárské vrchy i Železné hory.[1] Największym stawem na Wysoczyźnie jest Velké Dářko. Nasypowa zapora zbiornika Dalešice na rzece Igława ma 100 m wysokości i jest najwyższa tego rodzaju w Czechach.[1]

Powierzchnia, ludność i podział

Powierzchnia kraju wynosi prawie 6800 km², większe są tylko cztery kraje.[1] Kraj dzieli się na pięć powiatów: Havlíčkův Brod, Igława, Pelhřimov, Třebíč i Žďár. Największy pod względem powierzchni i liczby mieszkańców jest powiat Žďár.[3] Na terytorium kraju znajduje się 15 obwodów administracyjnych gmin o rozszerzonych kompetencjach oraz 704 gminy, w tym 35 miast. Przeciętna gmina liczy 735 mieszkańców, najmniej ze wszystkich krajów.[1] Na 1 stycznia 2025 roku w kraju mieszkało prawie 518 tysięcy osób, trzecia najniższa liczba wśród krajów.[1] Gęstość zaludnienia jest drugą najniższą w państwie.[4]

Powstanie i nazwa

Kraj powstał 1 stycznia 2000 roku na podstawie ustawy konstytucyjnej nr 347/1997 Dz.U. z 3 grudnia 1997 roku i pierwotnie nazywał się od swojej siedziby Jihlavský kraj.[5] W związku z ustawą konstytucyjną nr 176/2001 Dz.U. przemianowano go na Wysoczynę; w klasyfikacji terytorialnych jednostek statystycznych CZ-NUTS nowa nazwa obowiązywała od 10 lipca 2001 roku. Od 1 sierpnia 2011 roku, po kolejnej nowelizacji ustawy konstytucyjnej, nosi nazwę Kraj Wysoczyna.[5] Pierwszy sejmik kraju wybrano 12 listopada 2000 roku.[6] W 2005 roku na wniosek gmin przeszło z Kraju Wysoczyna do Kraju południowomorawskiego 25 gmin z około 7 tysiącami mieszkańców.[6]

Na posiedzeniu inauguracyjnym 4 listopada 2024 roku radni wybrali na hetmana kraju posła Martina Kuklę z ruchu ANO 2011. Zastąpił Vítězslava Schreka (ODS).[7]

Gospodarka i transport

Z Wysoczyzny pochodzi ponad jedna trzecia zbiorów ziemniaków w Czechach. Intensywność hodowli bydła na 100 ha gruntów rolnych była w 2024 roku najwyższa ze wszystkich krajów.[1] W przemyśle największe znaczenie mają budowa maszyn i obróbka metali, przetwórstwo drewna, przemysł spożywczy i energetyka.[1] Przez kraj przebiega Autostrada D1. Jedyną uczelnią wyższą w kraju jest Wyższa Szkoła Politechniczna w Igławie.[1] Od 2018 roku kraj zamawia regularne kursy pociągów wycieczkowych na trasie z Moravských Budějovic do Jemnice.[8]

Zabytki

Na Liście światowego dziedzictwa UNESCO wpisane są trzy zabytki z kraju: miejski rezerwat zabytków Telč, kościół pielgrzymkowy świętego Jana Nepomucena na Zelené hoře koło Žďáru nad Sázavou oraz dzielnica żydowska z cmentarzem i bazyliką świętego Prokopa w Třebíči.[1] W kraju odbywają się między innymi Jesienne Targi Książki w Havlíčkově Brodě i Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych w Igławie; w Nové Město na Moravě organizuje się międzynarodowe zawody sportowe.[1]

Strony, które tu odsyłają

Źródła

  1. Český statistický úřad, Krajská správa v Jihlavě
  2. Kraj Vysočina — 31 sierpnia 2026
  3. Český statistický úřad, Krajská správa v Jihlavě
  4. Český statistický úřad, Krajská správa v Jihlavě
  5. Český statistický úřad (Statistika&My 10/2011) — 1 października 2011
  6. Český statistický úřad (Statistika&My)
  7. ČTK / České noviny — 4 listopada 2024
  8. ČTK / České noviny — 26 września 2026
  9. Český statistický úřad