Třebíč to miasto w Kraju Wysoczyna nad rzeką Igławą, drugie co do wielkości miasto kraju, znane z wpisanej na listę UNESCO dzielnicy żydowskiej i Bazyliki świętego Prokopa.
Třebíč leży w Kraju Wysoczyna, którego jest drugim co do wielkości miastem. Znajduje się w południowo-wschodniej części Wyżyny Czeskomorawskiej, po obu brzegach rzeki Igławy. Miasto jest gminą z rozszerzonymi kompetencjami i wraz z Moravskými Budějovicemi i Náměští nad Oslavou tworzy region Třebíč, obejmujący 167 gmin. W Třebíčy mieszka według danych Sdružení historických sídel Čech, Moravy a Slezska około 36 tysięcy mieszkańców.[1]
Położenie i transport
Třebíč leży 60 kilometrów na zachód od Brna i 35 kilometrów na południowy wschód od Igławy, siedziby Kraju Wysoczyna. Praga jest oddalona od miasta o 180 kilometrów, Wiedeń o 120 kilometrów. Przez Třebíč prowadzi linia kolejowa nr 240 łącząca Brno i Igławę, a ponadto droga I/23 w kierunku Brno – Czeskie Budziejowice oraz droga II/360 w kierunku Vratěnín – Svitavy. Autostrada D1 przebiega 20 kilometrów na północny wschód od Třebíča przez Velké Meziříčí. Kolejnym dojazdem do miasta jest droga I/38 w kierunku Znojmo – Igława z odgałęzieniem w Moravských Budějovicích. Północne i zachodnie okolice miasta należą według stowarzyszenia do ekologicznie najczystszych obszarów Republiki Czeskiej.[1]
Historia
Początki Třebíča sięgają roku 1101, kiedy morawscy książęta dzielnicowi Oldřich Brněnský i Litold Znojemský założyli w tym miejscu klasztor benedyktynów. Od zakonu benedyktynów wywodzi się także herb miasta, który tworzą trzy czarne kaptury na srebrnej belce w czerwonej tarczy. W 1270 roku opat Martin założył samo miasto Třebíč, a w 1335 roku jego prawa miejskie zostały podniesione na wzór królewskiego miasta Znojma.[1]
Rok 1468 jest podawany jako ważny punkt zwrotny w historii, gdy miasto zostało podczas wojen między Jiřím z Poděbrad a Matyášem Korvínem niemal zniszczone, wskutek czego zniknął jego pierwotny gotycki wygląd. Po wielokrotnych pożarach renesansowe i barokowe szczyty zastąpiły fasady z końca XIX i początku XX wieku. Wyjątek stanowią trzy zachowane renesansowe domy przy Karlovo náměstí, z których według stowarzyszenia najważniejszy jest Malovaný dům.[1]
Pod względem podziału administracyjnego Třebíč należał w latach 1949–1960 do Jihlavský kraj. Z dniem 1 lipca 1960 roku Jihlavský kraj został zniesiony, a jego terytorium podzielone między kraje: Kraj południowomorawski, Kraj południowoczeski, Východočeský kraj i Kraj środkowoczeski, przy czym Třebíč stał się częścią Kraju południowomorawskiego. Od 1 stycznia 2000 roku miasto należy do nowo utworzonego Kraju Wysoczyna, którego terytorium z grubsza pokrywa się z terytorium dawnego Jihlavský kraj.[1]
Rok 1989 został w źródle określony jako ważna cezura w historii miasta. Nowo wybrana rada miejska zajęła się problemami związanymi z nową sytuacją polityczną i zmienionymi priorytetami rozwoju, między innymi przewartościowaniem stosunku do dziedzictwa historycznego. Rozpoczęto stopniową rewitalizację dzielnicy żydowskiej, w której plan sanacji z 1975 roku przewidywał rozległe wyburzenia.[1]
Zabytki i wpis na listę UNESCO
W 2003 roku na Listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO wpisano dawną dzielnicę żydowską w Třebíčy wraz z cmentarzem żydowskim oraz Bazylikę świętego Prokopa. Wpis ten stał się według stowarzyszenia dwunastym wpisem UNESCO w Republice Czeskiej i trzecim w Kraju Wysoczyna. W ciągu długich stuleci swojego istnienia Třebíč stał się gospodarczym, administracyjnym, politycznym i kulturalnym centrum południowo-zachodnich Moraw. Zachowane zabytki świadczą, że w Třebíčy mogła przez długi czas współżyć społeczność żydowska i chrześcijańska, co było według stowarzyszenia jednym z powodów wpisu na listę UNESCO.[1]
Strony odsyłające tutaj
- Bazylika świętego Prokopa w Třebíči
- Dzielnica żydowska w Třebíči
- Jan Kubiš
- Kraj Wysoczyna
- Wprowadzenie cen maksymalnych na paliwa (2026)