CHKO Pálava, czyli obszar chronionego krajobrazu, obejmuje Pavlovské vrchy i okoliczny krajobraz na południu Moraw, a został utworzony 3 maja 1976 roku.
CHKO Pálava rozciąga się na powierzchni 83 km² w najbardziej wysuniętym na zachód skrawku Niziny Panońskiej, na południu Moraw. Obejmuje Pavlovské vrchy, przylegające Milovická pahorkatina oraz równinę zalewową rzeki Dyje z Křivé jezero. Wysokość nad poziomem morza obszaru waha się od 163 do 550 metrów. Obszar chronionego krajobrazu został utworzony 3 maja 1976 roku[1][2].
Geologia i rzeźba terenu
Najwyższe partie Pavlovských vrchů tworzą białe wapienie, powstałe ze skorupek organizmów morskich przed 150 milionami lat. Dzięki swej twardości oparły się erozji i tworzą dzisiejsze skalne urwiska. Pod nimi leżą młodsze warstwy piaskowców i iłowców, osadzone na dnie mórz, jezior i rzek, a także less nawiany przez wiatr. Właśnie połączenie różnych typów skał i urozmaiconego terenu warunkuje różnorodność tutejszego krajobrazu[1].
Klimat i występowanie gatunków ciepłolubnych
Obszar należy do najsuchszych i najcieplejszych w Czechach, średnia roczna temperatura w ostatnich dziesięcioleciach przekracza 10 °C. Takie warunki umożliwiają wzrost i występowanie ciepłolubnych roślin i zwierząt, które gdzie indziej w kraju występują tylko rzadko lub wcale. Należą do nich písečnice velkokvětá na skałach Děvín, ovsíř stepní na Šibeničníku, szałwia etiopska na Stolové hoře czy ostnica skalna (kavyl skalní) na Svatém kopečku. Żyje tu także jelonek rogacz, opisywany jako największy czeski chrząszcz, rzadki kozioróg dębosz oraz motyle paź żeglarz i paź królowej.[1]
Różnorodność krajobrazu
Na małej powierzchni spotykają się tu bardzo odmienne typy przyrody. W okolicy Křivé jezero, dawnego meandru Dyje, rozciąga się zalewany las łęgowy. Na kanałach wodnych bobry budują tamy, a na starych dębach gniazduje orzeł cesarski. Wyżej położona Milovická pahorkatina jest pokryta słonecznymi lasami dębowymi, w których gniazduje dudek. Wapienne wzgórza samych Pavlovských vrchů są bardziej strome, znajdują się tu ściany skalne, trawiaste stepy z pojedynczymi drzewami, w tym dębem omszonym, który jest częścią godła CHKO Pálava, dalej zarośla, lasy dębowe i zacienione lasy usypiskowe na północnych stokach. Między wsią Sedlec a stawem Nesyt leży największe słonisko w Czechach, powstałe dzięki podziemnym warstwom soli i źródłom siarkowym[1].
Człowiek i krajobraz
Obszar był zasiedlony już w zamierzchłej przeszłości, o czym świadczą znaleziska archeologiczne, w tym figurka znana jako Wenus z Dolních Věstonic, znaleziska kości mamutów, pozostałości rzymskich obozów wojskowych i ruiny zamków na szczytach wzgórz. Lasy służyły jako źródło drewna i miejsce wypasu bydła, przez większość drugiego tysiąclecia były znacznie bardziej otwarte niż dziś, co umożliwiało występowanie gatunków światłolubnych. Murawy trawiaste, określane jako stepy, były utrzymywane przez koszenie i wypas, zwłaszcza owiec i kóz, ewentualnie krów i koni. Bez takiej pielęgnacji zarastają drzewami i krzewami, a unikatowe gatunki znikają, dlatego zapewnienie wypasu jest jednym z zadań Agentura ochrany přírody a krajiny ČR, Správa CHKO Pálava. Wapień przez wieki wykorzystywano jako materiał budowlany, o czym świadczą budynki w Mikulovie, oraz jako źródło wapna. Na Pálavie istniało kilkadziesiąt kamieniołomów, od małych wiejskich po duże przemysłowe kamieniołomy na Turold, Janičův vrch i Svatém kopečku[1].
Ochrona i status
W CHKO Pálava znajduje się 17 małopowierzchniowych szczególnie chronionych obszarów, a konkretnie cztery narodowe rezerwaty przyrody, jeden narodowy pomnik przyrody, pięć rezerwatów przyrody i siedem pomników przyrody. Obszar jest częścią europejskiego systemu Natura 2000, obejmuje osiem obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty i jeden obszar ptasi[1]. Pavlovské vrchy z wapiennymi skałami, stepem skalnym, gajami dębowymi, ruinami gotyckich zamków, architekturą Mikulova i piwnicami winnymi okolicznych wsi są według Agentura ochrany přírody a krajiny ČR jednym z najbardziej znanych i najczęściej odwiedzanych miejsc w Czechach[2]. Pielęgnację krajobrazu, zwłaszcza zapewnienie wypasu i prześwietlanie lasów, zapewnia Agentura ochrany přírody a krajiny ČR, Správa CHKO Pálava[1][2]. W Dolních Věstonicích otwarto Dům přírody Pálavy, poświęcony przyrodzie regionu i relacji ludzi do krajobrazu[2].