Obszar chronionego krajobrazu CHKO Labské pískovce to wielkoobszarowy teren chroniony w północno-zachodnich Czechach, ogłoszony w 1972 roku, zajmujący dziś powierzchnię 245 km², który otacza Národní park České Švýcarsko.[1]
Obszar chronionego krajobrazu CHKO Labské pískovce rozciąga się w północno-zachodnich Czechach na terenie Českého Švýcarska, w sąsiedztwie saskiego obszaru piaskowcowego po niemieckiej stronie granicy. Obszar zarządzany jest przez Správa Národního parku České Švýcarsko a CHKO Labské pískovce.[1]
Historia ochrony obszaru
Starania o ochronę Českého Švýcarska sięgają lat dwudziestych XX wieku. Już w 1933 roku, w czasach pierwszej czechosłowackiej republiki, na tym terenie ogłoszono pierwsze obszary chronione: Edmundova soutěska, Pravčická brána i Tiské stěny.[1]
Pierwszą propozycję wielkoobszarowej ochrony całego terenu przedstawił Jan Čeřovský w 1953 roku w swojej pracy dyplomowej o lasach w Děčínských stěnách, w której proponował utworzenie państwowego obszaru chronionej przyrody. W 1956 roku po saskiej stronie granicy ogłoszono obszar chronionego krajobrazu Saské Švýcarsko (LSG Sächsische Schweiz). W 1963 roku niemiecki publicysta Reimar Gilsenbach opublikował w książce „Sächsische Schweiz” propozycję utworzenia parku przyrody w Labských pískovcích, przy czym według zarządu parku narodowego jako prawdopodobnie pierwszy wpadł na pomysł dwustronnego parku przyrody na terenie Českosaského Švýcarska.[1]
Obszar chronionego krajobrazu CHKO Labské pískovce został ogłoszony rozporządzeniem Ministerstvo kultury České socialistické republiky z dnia 27 czerwca 1972 roku (nr 4.946/72 – II/2) na obszarze 300 km².[1] W 1973 roku na jego terenie powstały kolejne małoobszarowe obszary chronione Čabel, Nad Dolským mlýnem i Růžák, a w 1992 roku Babylon. Po 1992 roku, w związku z nową ustawą o ochronie przyrody i krajobrazu, Správa CHKO Labské pískovce ogłosiła szereg dalszych obszarów chronionych w różnych kategoriach.[1][2]
Powstanie parku narodowego i dzisiejszy kształt CHKO
Po powstaniu Parku Narodowego Saské Švýcarsko po stronie niemieckiej w 1990 roku pojawiła się możliwość podniesienia ochrony obszaru centralnego CHKO Labské pískovce do rangi parku narodowego. Przygotowania rozpoczęto w 1991 roku. Po wieloletnich negocjacjach w sprawie przebiegu granic ustawą nr 161/1999 Sb. ogłoszono Národní park České Švýcarsko na obszarze 80 km².[1] W 2002 roku Ministerstvo životního prostředí zatwierdziło rozporządzeniem strefowanie parku narodowego, które dzieli jego obszar na trzy strefy ochrony; pierwsza strefa zajmuje 1736 ha.[1]
Po powstaniu parku narodowego CHKO Labské pískovce zajmuje powierzchnię 245 km² i dzieli się na cztery strefy ochrony. Także obecnie na jego terenie powstają nowe obszary chronione.[1] Na podstawie uchwały czeskiego komitetu programu MaB opracowuje się według zarządu parku narodowego dokumentację do utworzenia rezerwatu biosfery UNESCO, który ma obejmować cały obszar parku narodowego i CHKO. Najcenniejsze części obszaru przygotowuje się również do włączenia do europejskiego systemu Natura 2000.[1]
Przyroda i zmiany w składzie gatunków
Według oceny pracowników Zarządu, opublikowanej w czasopiśmie Ochrana přírody w 2022 roku, wzmocnienie ochrony przyrody po 1989 roku i przyjęcie nowej ustawy o ochronie przyrody i krajobrazu w 1992 roku doprowadziło do rozszerzenia instrumentów prawnych Zarządu, pozostał jednak ograniczony wpływ na gospodarkę leśną i rolną na tym obszarze.[2] Według autorów przyczyniło się to do zaniku niektórych gatunków, na przykład cietrzewia, czajki zwyczajnej i kszyka, a także do zniszczenia stanowiska storczyka kępkowego przez ryjące dziki.[2]
Jednocześnie na ten obszar samoistnie wróciły gatunki wcześniej wytępione, na przykład kruk, kania ruda, żuraw, bielik i potrzeszcz. Autorzy określają powrót wilków, w tym udokumentowane rozmnażanie w 2021 roku, jako „zoologiczną sensację”. Odnotowano też gatunki roślin uważane w Czechach za zaginione, takie jak elisma wodna i dziurawiec piękny.[2]
Według tego samego źródła na wielu stanowiskach nie udało się zapobiec wielkoobszarowemu wylesieniu w związku z atakiem kornika na drzewostany świerkowe i wyrębem starych drzewostanów bukowych około 2009 roku, zwłaszcza w okolicy miejscowości Sněžník, gdzie żyły na przykład dzięcioł czarny, dzięcioł zielonosiwy, włochatka i siniak. Jako sukces autorzy wskazują powstrzymanie zamiaru ówczesnego regionalnego kierownictwa Lesy ČR dotyczącego wycięcia starych drzewostanów na prawym brzegu kanionu Łaby między Loubím a Hřenskem, gdzie miała powstać przecinka stokowa z rozległym wyrębem; obszar ten jest według autorów dziś największym rezerwatem na tym terenie.[2]
Zarząd od początku zajmował się także ograniczaniem roślin inwazyjnych, zwłaszcza barszczu Mantegazziego, rdestowców i niecierpka gruczołowatego, co według autorów w wielu miejscach udało się znacznie ograniczyć lub całkowicie wyeliminować. Opieka skierowana jest również na modraszki, w którą według źródła włączyli się także właściciele gruntów, a stała uwaga poświęcana jest ciekom wodnym.[2]