Park Narodowy Czeska Szwajcaria w Kraju usteckim został utworzony ustawą nr 161/1999 Dz.U. na powierzchni 80 km² i jest czeską częścią piaskowcowego obszaru Labské pískovce.
.jpg)
Park Narodowy Czeska Szwajcaria jest obszarem chronionym w Kraju usteckim przy granicy z Saksonią. Wchodzi w skład Szwajcarii Czesko-Saksońskiej, czyli Labské pískovce, obszaru o powierzchni około 700 km² po obu brzegach Łaby, obejmującego parki narodowe Czeska i Saksońska Szwajcaria oraz obszary chronionego krajobrazu Labské pískovce i Saksońska Szwajcaria. Zarząd parku określa ten teren, ze względu na dużą powierzchnię, wysoką lesistość i minimalne zaludnienie, jako unikatowy obszar piaskowcowy bez odpowiednika w Europie.[1]
Historia ochrony
Pierwsze starania o ochronę sięgają lat dwudziestych XX wieku. Pierwsze obszary chronione w Czeskiej Szwajcarii, Edmundova soutěska, Pravčická brána i Tiské stěny, powstały w 1933 roku. Pierwszą propozycję wielkoobszarowej ochrony przedstawił w 1953 roku Jan Čeřovský w pracy dyplomowej o lasach w Děčínských stěnách. Szwajcaria Saksońska stała się obszarem chronionego krajobrazu w 1956 roku, a niemiecki publicysta Reimar Gilsenbach zaproponował w 1963 roku, prawdopodobnie po raz pierwszy, wspólny park transgraniczny.[2]
Obszar chronionego krajobrazu Labské pískovce o powierzchni 300 km² został ogłoszony zarządzeniem ministerstwa kultury z 27 czerwca 1972 roku. W 1973 roku na jego terenie przybyły małe obszary chronione Čabel, Nad Dolským mlýnem i Růžák, w 1992 roku Babylon.[2]
Po utworzeniu Parku Narodowego Szwajcaria Saksońska w 1990 roku pojawiła się możliwość podniesienia ochrony jądra obszaru chronionego krajobrazu do rangi parku narodowego. Przygotowania rozpoczęły się w 1991 roku, a po długich negocjacjach o granicach powstał Park Narodowy Czeska Szwajcaria o powierzchni 80 km², utworzony ustawą nr 161/1999 Dz.U. Rozporządzeniem ministerstwa środowiska zatwierdzono w 2002 roku podział na trzy strefy ochrony, przy czym pierwsza strefa liczy 1736 ha. CHKO Labské pískovce ma po utworzeniu parku 245 km² i cztery strefy ochrony.[2] Według zarządu parku przygotowuje się dokumentację do utworzenia rezerwatu biosfery UNESCO, który ma objąć park i obszar chronionego krajobrazu, a najcenniejsze części przygotowuje się do sieci NATURA 2000.[2]
Geologia
Obszar tworzy najbardziej wysuniętą na północ część czeskiej niecki kredowej. Przeważają piaskowce kwarcowe, w których powstało wiele form powierzchni. Najstarsze skały, granity masywu łużyckiego, powstawały 700 milionów lat temu i występują na powierzchni tylko przy północno-wschodniej granicy parku, od Brtníků, Kopca i Mikulášovic.[3]
Piaskowce powstały w okresie morza późnokredowego ponad 90 milionów lat temu, gdy osadziła się warstwa skał o miąższości ponad 1000 m. Część środkową tworzy 350 do 420 m miąższości kompleks piaskowców kwarcowych formacji jizerskiej, osadzony w niecałe 3 miliony lat, który pokrywa większość parku. Starsza formacja białogórska znajduje się tylko w głęboko wciętej dolinie rzeczki Kamenice.[3]
Wzgórza wulkaniczne i kanion Łaby
W trzeciorzędzie w północnych i północno-zachodnich Czechach trwała intensywna działalność wulkaniczna. Zachowały się przeważnie małe podpowierzchniowe ciała z bazaltu, fonolitu i innych skał, które dziś tworzą większość znaczących wzgórz. Na szczytach niektórych znajdują się wychodnie skalne o sześciobocznej odlosności słupowej, a stoki pokrywają „morza kamienne”.[3] Do najbardziej znanych szczytów pochodzenia wulkanicznego należą Růžovský vrch, najwyższy szczyt parku, a także Český vrch, Suchý vrch, Goliště, Mlýny, dalej Sokolí vrch, Strážiště, Větrný vrch, Vosí vrch i Vlčí hora, która leży poza podłożem piaskowcowym.[3]
Połączenie skał piaskowcowych z obłymi kopułami bazaltowymi i fonolitowymi nadaje krajobrazowi jego charakter. Unikatowy w skali Europy kanion Łaby, wcinający się aż w krystaliczne podłoże, jest według zarządu parku osią obszaru o najwyższej bioróżnorodności. Jądro obszaru tworzą wysoka lesistość i minimalne zaludnienie, natomiast przylegający obszar chronionego krajobrazu to harmonijny krajobraz kulturowy z osadami oraz świadectwami architektury ludowej i drobnych zabytków sakralnych.[1]