Aksamitna rewolucja była serią antykomunistycznych demonstracji i zmian politycznych w Czechosłowacji, która rozpoczęła się 17 listopada 1989 roku interwencją sił bezpieczeństwa wobec demonstracji studenckiej na Alei Narodowej w Pradze i doprowadziła do końca czterdziestoletnich rządów partii komunistycznej.
Aksamitna rewolucja to nazwa wydarzeń, które w Czechosłowacji zapoczątkowała interwencja sił bezpieczeństwa wobec demonstracji studenckiej 17 listopada 1989 roku na Alei Narodowej w Pradze. Według Vojenský historický ústav Praha interwencja ta zapoczątkowała koniec czterdziestoletnich rządów partii komunistycznej w ówczesnej Czechosłowacji, przy czym sama demonstracja była tylko kolejnym skutkiem tlącego się już niezadowolenia mieszkańców ze stanu kraju pod koniec lat osiemdziesiątych [1].
Związek z rokiem 1939
Datę 17 listopada wybrano dla upamiętnienia wydarzeń z roku 1939. Nazistowski protektor Konstantin von Neurath wydał wówczas rozporządzenie, na mocy którego czeskie uczelnie wyższe zamknięto na trzy lata. Pretekstem była seria jesiennych demonstracji studenckich przeciwko okupacji, ostatnia podczas pogrzebu studenta medycyny Jana Opletala [1]. Opletal został postrzelony na demonstracji 28 października 1939 roku z okazji rocznicy powstania niepodległej Czechosłowacji i zmarł wskutek odniesionych ran 11 listopada 1939 roku. Podczas tej samej demonstracji naziści zastrzelili także robotnika Václava Sedláčka [1]. Pogrzeb Opletala odbył się 15 listopada 1939 roku na praskim Albertovie i wywołał kolejne masowe protesty. Krótko przed północą 16 listopada naziści zajęli domy akademickie, aresztowali studentów i nauczycieli akademickich, a w koszarach w Ruzyni rozstrzelali dziewięciu przedstawicieli organizacji studenckich. Do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen przetransportowano następnie 1200 studentów, ponad 15 000 studentów straciło możliwość studiowania, a ponad 1300 nauczycieli akademickich znalazło się bez pracy. Dwa lata później, 17 listopada 1941 roku, w Londynie ogłoszono Międzynarodowy Dzień Studenta [1].
Przebieg wydarzeń w 1989 roku
Demonstracja 17 listopada 1989 roku rozpoczęła się po południu na praskim Albertovie, a jej celem było upamiętnienie właśnie wydarzeń z roku 1939. Pod wieczór pochód dotarł aż do Alei Narodowej w Pradze, gdzie zgromadzenie zostało siłą stłumione przez siły bezpieczeństwa [1]. Według Vojenský historický ústav Praha brutalna interwencja, której towarzyszyły doniesienia o rzekomo zabitym studencie, zaktywizowała czeskie społeczeństwo, a niezgodę na postępowanie sił bezpieczeństwa zaczęła wyrażać także niemała część mieszkańców, którzy dotąd pozostawali poza protestami [1]. Do protestujących studentów szybko dołączyli artyści i aktorzy praskich i innych teatrów, którzy w weekend, a odpowiednio w poniedziałek, przystąpili do strajku [1]. W niedzielę wieczorem, 19 listopada 1989 roku, powstała platforma polityczna Forum Obywatelskie [1].
Centrum dalszych wydarzeń stał się Plac Wacława w Pradze, dokąd stopniowo przychodziły setki tysięcy ludzi na powtarzające się zgromadzenia. Na balkonie budynku wydawnictwa Melantrich w środkowej części placu występowali zarówno przedstawiciele dysydentów, jak i artyści, którzy do tej pory byli objęci zakazami przez komunistyczny reżim [1].
Rezultat
Vojenský historický ústav Praha podsumowuje te wydarzenia jako zwieńczenie półwiecznego okresu, w którym naród czeski stawał w obliczu ucisku zarówno z zewnątrz, jak i ze strony własnej partii uzurpującej sobie władzę, przy czym epoka reżimów totalitarnych dobiegła tym samym końca [1].
Upamiętnienie
17 listopada przypada święto państwowe Republiki Czeskiej, Dzień Walki o Wolność i Demokrację, który upamiętnia oba wydarzenia historyczne, protesty z roku 1939 i wydarzenia z roku 1989 [1].
Źródła
- Vojenský historický ústav Praha — 17 listopada 2021