Reforma walutowa, która weszła w życie w Czechosłowacji 1 czerwca 1953 roku, zniosła system kartkowy zaopatrzenia i przeprowadziła powszechną wymianę pieniędzy na warunkach niekorzystnych dla zamożniejszych warstw ludności.
Czechosłowacka reforma walutowa weszła w życie 1 czerwca 1953 roku i obejmowała zespół środków rządowych, którymi zniesiono dotychczasowy sterowany system zaopatrzenia ludności i przeprowadzono powszechną wymianę pieniędzy [1]. Szczegółowo zajmuje się nią książka historyka Jakuba Šloufa Praha v červnu 1953: Dělnická revolta proti měnové reformě, vyjednávání v továrnách a strukturální proměna dělnické třídy, wydana w 2021 roku przez Ústav pro studium totalitních režimů wspólnie z wydawnictwem Academia [1].
Zniesienie zaopatrzenia kartkowego
Mechanizm sterowanego zaopatrzenia powstał w czasie drugiej wojny światowej i funkcjonował także podczas powojennej odbudowy gospodarczej [1]. Od końca lat czterdziestych reżim państwowo-socjalistyczny wykorzystywał go celowo do uprzywilejowywania lub uciskania niektórych grup ludności [1]. Robotnicy przemysłu ciężkiego otrzymywali zwiększoną liczbę talonów umożliwiających zakup towarów na rynku związanym po niskich, regulowanych przez państwo cenach, podczas gdy prywatni rolnicy zostali z tego rynku całkowicie wykluczeni i musieli zaspokajać swoje potrzeby na wolnym rynku, ponosząc znacznie wyższe wydatki [1]. Reforma usunęła ten dualizm i wprowadziła jednolity system cen, który powstał jako kompromis między poziomami cen obu dawnych rynków [1]. Teoretycznie otworzyło to możliwość kupowania towarów bez ograniczeń [1].
Wymiana pieniędzy
Równocześnie ze zniesieniem systemu kartkowego przeprowadzono powszechną wymianę pieniędzy [1]. Gotówkę wymieniano w stosunku 5:1 do kwoty 300 Kč na osobę, a powyżej tego progu w niekorzystnym stosunku 50:1 [1]. Bieżące wkłady w instytucjach finansowych przeliczano w kilku przedziałach, od stosunku 5:1 przy kwotach do 5000 Kč do 30:1 przy kwotach powyżej 50 000 Kč [1]. Zlikwidowano także środki pochodzące z okresu protektoratu i wcześniejszych reżimów, tak zwane wkłady związane, które ze względu na stabilność finansową zablokowano już w 1945 roku [1]. W ten sposób reforma znacznie zmniejszyła oszczędności ludności [1].
Wykładnia i rzeczywiste skutki
Rząd tłumaczył te środki jako dokończenie ekonomicznej likwidacji burżuazji, pokonanej politycznie w lutym 1948 roku [1]. Według historyka Jakuba Šloufa w rzeczywistości kierował się jednak kluczem majątkowym, a nie klasowym, dlatego najbardziej dotknął zamożniejsze warstwy społeczeństwa, niezależnie od sposobu, w jaki zgromadziły one oszczędności [1]. Jego zdaniem rząd nie docenił tego, że ponadprzeciętne oszczędności miała nie tylko dawna burżuazja, lecz także wielu robotników przemysłowych i komunistów, którzy zgromadzili je w okresie powojennym dzięki ideologicznie preferowanej „pracy budowniczej” i licznym nadgodzinom [1]. Šlouf podaje, że niektórzy pracownicy zakładów ČKD Stalingrad wymieniali podczas reformy kwoty gotówki przekraczające 190 tysięcy Kčs [1].
Reakcja w ČKD Stalingrad
Zdjęcia zachowane w archiwum Národní archiv w zespole Kancelarii I sekretarza KC KSČ Antonína Novotnego przedstawiają demonstrację przeciwko reformie walutowej w praskich zakładach ČKD Stalingrad oraz pochód pracowników ówczesną ulicą Fučíkova [1].
Źródła
- Ústav pro studium totalitních režimů — 1 czerwca 2023