Uniwersytet Karola jest praską uczelnią założoną przywilejem Karola IV z 7 kwietnia 1348 roku. Należy do starych uniwersytetów europejskich.

Praga, Ovocný trh, Uniwersytet Karola – Karolinum, Karlova kolej, 2008
Praha, Ovocný trh, Univerzita Karlova - Karolinum, Karlova kolej, 2008Zdjęcie: Stanislav Dusík, 2008 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Uniwersytet Karola w Pradze jest jednym ze starych uniwersytetów europejskich. Za jego założyciela uchodzi Karol IV, król czeski i rzymski, który utworzył go przywilejem z 7 kwietnia 1348 roku. Była to pierwsza uczelnia typu studium generale na północ od Alp i na wschód od Paryża.[1]

Średniowiecze i czasy husyckie

Uniwersytet wzorował się na Bolonii i Paryżu i wkrótce zyskał międzynarodową sławę. Działały na nim cztery wydziały: teologiczny, prawniczy, lekarski oraz wydział sztuk wyzwolonych. Uczyli się i nauczali na nim członkowie wspólnoty akademickiej zarówno miejscowi, jak i obcy, zwłaszcza z Europy Środkowej.[1] Wpływ na uniwersytet poszerzył Wacław IV, a dekret kutnohorski z 1409 roku umocnił pozycję członków miejscowych. Część magistrów i scholarów opuściła na znak protestu Pragę.[1]

Następnie uniwersytet przekształcił husycki ruch reformatorski. Duży wpływ uzyskał tam rektor Jan Hus. W następującej po tym rewolucji społecznej i politycznej uniwersytet skurczył się do jedynego wydziału sztuk wyzwolonych.[1] Za panowania Rudolfa II Praga stała się metropolią kulturalną. Na dworze działali uczeni Johannes Kepler i Tycho Brahe, rozwijało się też wykształcenie uniwersyteckie.[1]

Uniwersytet Karola i Ferdynanda

Na początku XVII wieku silny wpływ na uniwersytet uzyskali stany krajowe zaangażowane w opozycję antyhabsburską. Po ich klęsce Ferdynand III połączył w 1654 roku Karolinum z uniwersytetem jezuitów w Klementinum, którego początki sięgają roku 1556. Powstał Uniwersytet Karola i Ferdynanda, którego nazwa utrzymała się do 1918 roku. Przywrócił on wszystkie cztery pierwotne wydziały i stopniowo z wolnej korporacji stał się państwową instytucją oświatową, co dopełniły reformy Józefa II w latach osiemdziesiątych XVIII wieku.[1]

Kształt nowoczesnej uczelni uniwersytet otrzymał w reformach lat 1848/49. W 1882 roku podzielił się na czeski i niemiecki.[1]

Osobistości i XX wiek

Oba uniwersytety osiągnęły na przełomie XIX i XX wieku wysoki poziom naukowy. Na niemieckim wykładał profesor Albert Einstein, na czeskim Tomáš G. Masaryk, który w 1918 roku został pierwszym prezydentem republiki czechosłowackiej. Jako Uniwersytet Karola określano uniwersytet czeski w samodzielnym państwie. Profesor Jaroslav Heyrovský otrzymał w 1959 roku Nagrodę Nobla za odkrycia w dziedzinie polarografii.[1]

17 listopada 1939 roku czeskie uczelnie wyższe zostały zamknięte w reakcji na demonstracje studenckie z 28 października 1939 roku oraz na pogrzeb studenta medycyny Jana Opletala. Studenci i nauczyciele uniwersytetu byli następnie prześladowani.[1] Według zamiaru stolicy Pragi kompleks w Braníku, który miasto nabyło w przymusowej licytacji, ma po przebudowie częściowo wykorzystywać Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Karola, a mianowicie dwa z pięciu budynków. [4] Kolejne dwa budynki ma według radnego Adama Zábranskiego zająć liceum, a piąty ma służyć jako wspólne zaplecze, na przykład ze stołówką. Miasto zleciło opracowanie studium, według którego kompleks można wykorzystać na potrzeby szkolnictwa po stosunkowo niewielkich przeróbkach; architekci mają je dopracować, a następnie powstanie projekt robót budowlanych. [6] Wydział chce przenieść tam niektóre kierunki, na przykład językowe, ponieważ zainteresowanie studiami jest duże, a miasto widzi w tym możliwość zwiększenia liczby absolwentów kierunków nauczycielskich, których w Pradze brakuje. [5] Cena wywoławcza nieruchomości w licytacji wynosiła 200 milionów koron, a według radnego Zábranskiego licytację nadal bada policja. Według informacji Deníka N policja zablokowała 649 milionów koron, które magistrat zapłacił za kompleks. [6] W licytacji przez długi czas przebijali tylko dwaj zainteresowani, a drugi doszedł do kwoty tuż poniżej 650 milionów koron, będącej limitem ustalonym przez radę miasta. [9] Ewangelickim Wydziałem Teologicznym Uniwersytetu Karola kierował jako dziekan od początku 1990 roku przez sześć lat teolog Jakub S. Trojan, który zmarł 7 października 2026 roku w wieku 99 lat. [2] Policja od października 2026 roku sprawdza podejrzenie przestępstwa o charakterze seksualnym, do którego miało dochodzić na Wydziale Przyrodniczym Uniwersytetu Karola w latach 2000–2025, i szuka kolejnych możliwych pokrzywdzonych. [3] Ogród botaniczny Wydziału Przyrodniczego Uniwersytetu Karola organizuje giełdę roślin w niedzielę 11 października 2026 roku od godziny 10. [7] Socjolodzy Uniwersytetu Karola przeprowadzili wspólnie z kolegami z Uniwersytetu Jana Evangelisty Purkyně w Uściu badanie ankietowe w szkołach podstawowych w Litoměřicach, w którym wzięło udział ponad 880 uczniów, a miasto opublikowało jego wyniki 2 października 2026 roku. [8]

Nowy kampus Uniwersytetu Karola w Hradcu Králové, który łączy Wydział Lekarski i Wydział Farmaceutyczny, został uroczyście otwarty w obecności premiera Andreja Babiša i ministra oświaty Roberta Plagi. [10]

Budowa i wyposażenie kampusu kosztowały około 7,2 miliarda koron, z czego uniwersytet pokrył jeden miliard, a około 6,2 miliarda stanowiły dotacje, zwłaszcza z Krajowego Planu Odbudowy, budżetu państwa i funduszy europejskich. [10]

Kompleks stoi w pobliżu szpitala uniwersyteckiego w Hradcu Králové, ma pojemność do 4500 osób i ma służyć prawie 3500 studentom obu wydziałów. [10] Uniwersytet chce sprzedać dotychczasowy budynek Wydziału Lekarskiego w Hradcu Králové miastu za uzgodnione 99 milionów koron, a wpływy przeznaczyć na umorzenie części długu w wysokości 350 milionów koron, który powstał z powodu budowy nowego kampusu; decyzja o zakupie przypadnie radzie wybranej w październikowych wyborach. [11] Badaczka Klára Kosová z Instytutu Studiów Międzynarodowych Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Karola powiedziała w październiku 2026 roku, że znaczna część populacji czeskiej postrzega demokrację głównie jako starcie dwóch stron, z którego wychodzą zwycięzcy i przegrani. [12]

Strony, które tu odsyłają

Źródła

  1. Univerzita Karlova
  2. ČTK / České noviny — 8 października 2026
  3. Pražský deník — 6 października 2026
  4. Pražský deník — 5 października 2026
  5. Blesk.cz — 5 października 2026
  6. Pražský deník — 5 października 2026
  7. Pražský patriot — 4 października 2026
  8. Český rozhlas Sever (Ústí, Karlovy Vary) — 2 października 2026
  9. Pražský deník — 5 października 2026
  10. Parlamentní listy — 30 września 2026
  11. Deník: Královéhradecký kraj — 30 września 2026
  12. Seznam Zprávy — 8 października 2026