Karolinum jest zabytkowym budynkiem w centrum Pragi, siedzibą Uniwersytetu Karola i narodowym zabytkiem kultury.
Karolinum jest budynkiem w centrum Pragi, który służy jako siedziba Uniwersytetu Karola w Pradze. Jest narodowym zabytkiem kultury i według Uniwersytetu Karola symbolem instytucji.[1]
Historia
Od XIV wieku w Karolinum mieściła się siedziba kolegium Karlova, zwanego też Wielkim Kolegium, po łacinie Collegium Caroli, które założył Karel IV. dla dwunastu mistrzów praskiej wszechnicy.[1]
Budynek stał się własnością praskiego uniwersytetu w 1383 roku, kiedy nabył go dla kolegium syn założyciela uniwersytetu, król Wacław IV. Był to jeden z najokazalszych pałaców Starego Miasta, który niedługo wcześniej zbudował bogaty patrycjusz, królewski mincmistrz i bankier Johlin Rotlev, zwany też Rotlöw.[1]
Po przebudowach Karolinum służyło od 1386 roku nie tylko jako miejsce nauczania i zamieszkania praskich profesorów, ale stało się także uroczystym miejscem zgromadzeń uniwersytetu oraz rezydencją rektora, przedstawicieli akademickich i urzędów uniwersyteckich.[1]
Renesansowe przeróbki nie zmieniły wyraźnie wyglądu budynku. Nowe oblicze nadała mu dopiero barokowa przebudowa, którą w latach 1715–1718 przeprowadził architekt František Maxmilián Kaňka. Jego dziełem jest zwłaszcza stylowa przebudowa kolegium i charakterystyczny barokowy portal przy ulicy Železná.[1]
Najrozleglejszą przemianę budynek przeszedł w XX wieku, kiedy architekt Jaroslav Fragner w latach 1945–1959 przeprowadził rozległą rekonstrukcję całego kompleksu. Jej wynikiem był między innymi dziedziniec honorowy z uroczystym wejściem, któremu dominuje fontanna z trzema lwami rzeźbiarza Stanislava Hanzíka z 1968 roku. Podczas rekonstrukcji Fragner z pietyzmem zachował średniowieczne części budynku, w tym detale, które wcześniej przykrywała przebudowa Kaňki, i stworzył według opisu uniwersytetu monumentalną całość architektoniczną.[1]
Ostatnia rekonstrukcja odbyła się w latach 1996–1997 pod kierunkiem architekta Tomáša Šantavého, który nawiązał do koncepcji Fragnera. Podczas tej rekonstrukcji na parterze urządzono nową salę wykładową, tzw. Salę Cesarską, a w suterenie sale posiedzeń, zbudowano dwie windy i przeprowadzono rekonstrukcję zaplecza technicznego budynku, w tym modernizację nagłośnienia Wielkiej Auli.[1]
Wygląd i wyposażenie
Podstawą rzutu budynku są romańsko-gotyckie pomieszczenia pierwotnego pałacu, czyli zagłębiony parter domów z XIII wieku, nad którym w latach sześćdziesiątych XIV wieku wzniesiono pałac Rotlevů. Te podziemne przestrzenie służą dziś jako stała wystawa o dziejach uniwersytetu.[1]
Gotycka przebudowa z końca XIV wieku nadała budynkowi wygląd przypominający pomieszczenia klasztorne, na przykład krużganek z wirydarzem, i dostosowała obiekt do potrzeb uniwersytetu. Średniowieczne pomieszczenia kolegium służyły nie tylko nauczaniu, ale także jako mieszkanie i siedziba administracyjna uniwersytetu. Na parterze znajdowały się pokoje rektora, notariusza uniwersyteckiego i kasy uniwersyteckiej, czyli fiskusa, a także więzienie dla członków społeczności akademickiej, zwane karcerem. Pozostałe pomieszczenia przeznaczono przede wszystkim do nauczania.[1]
Centralną przestrzenią budynku jest Wielka Aula na pierwszym piętrze, sala służąca jako uroczyste miejsce zgromadzeń społeczności akademickiej, w której odbywają się immatrykulacje i promocje studentów i absolwentów. Dzisiejszy kształt sali nadał architekt Fragner. Na jej czele umieszczony jest gobelin, który według projektu Vladimíra Sychry w 1948 roku wykonała pracownia Marie Teinitzerové.[1]
Nowo urządzona Sala Cesarska na parterze otrzymała nazwę od trzech obrazów umieszczonych na jej czele, przedstawiających cesarzową Marie Terezie i jej synów Josefa II i Leopolda II. Obrazy stworzyła w 1799 roku malarka Barbara Kafftová-Steinerová, której dziełem są także trzy portrety profesorów praskiego wydziału lekarskiego na bocznej ścianie sali. W przylegającym krużganku stoi marmurowy krucyfiks rzeźbiarza Emanuela Maxa z 1870 roku.[1]
Status
Karolinum jest według Uniwersytetu Karola narodowym zabytkiem kultury i należy do praskiego uniwersytetu od 1383 roku, kiedy nabył je dla kolegium król Wacław IV.[1]