Ratusz Nowomiejski to gotycki budynek przy placu Karola w Pradze, wzniesiony w XIV i XV wieku jako ośrodek administracyjny praskiego Nowego Miasta, dziś narodowy zabytek kultury, pełniący funkcję placówki kulturalnej dzielnicy Praga 2.
Ratusz Nowomiejski stoi przy placu Karola w Pradze, na miejscu dawnego Targu Bydlęcego. Jest narodowym zabytkiem kultury [1][2] i dziś pełni funkcję placówki kulturalnej, prowadzonej przez jednostkę budżetową utworzoną przez dzielnicę Praga 2 [2].
Historia
Karol IV nadał w akcie fundacyjnym praskiego Nowego Miasta z 1 kwietnia 1347 roku miastu prawo sądownictwa, z możliwością odwołania do Starego Miasta [1]. Nowy ratusz na Targu Bydlęcym otwarto w 1377 roku, a w 1394 roku dobudowano do niego więzienie [1]. Budowę w latach 1377–1398 i 1411–1418 prowadzili Martin Fryček i kamieniarz Kříž [1]. W gotyckiej dwunawowej sali skrzydła od strony placu doszło w 1419 roku do pierwszej defenestracji praskiej, podczas której tłum prowadzony przez Jana Żelivskiego i Jana Žižkę wyrzucił z okien burmistrza, dwóch rajców i kilku mieszczan, rozpoczynając w ten sposób rewolucję husycką [1][2]. Do drugiej defenestracji praskiej w ratuszu doszło w 1483 roku w związku z niepokojami religijnymi i politycznymi w miastach praskich [2].
W latach 1452–1456 zbudowano prawie 70-metrową wieżę z kaplicą [1]. W 1518 roku ratusz stał się siedzibą urzędu sześciu panów i przeszedł znaczną przebudowę architektoniczną [2]. Za Ludwika Jagiellończyka przeprowadzono w latach 1520–1525 wczesnorenesansową przebudowę pod kierunkiem Benedikta Rieda [1]. W lipcu 1559 roku ratusz spłonął po uderzeniu pioruna, odbudowa trwała do 1561 roku, a wieżę przebudował w stylu renesansowym budowniczy dworski Bonifác Wolmut [1][2]. W 1609 roku w ratuszu zebrali się protestanccy stanowie, aby skłonić Rudolfa II do wydania Listu Majestatycznego gwarantującego wolność religijną [2].
Kolejne naprawy i przebudowy odbyły się w latach 1613, 1721–1725 i 1772, gdy przeprowadzał je Jan Josef Wirch [1]. W latach 1806–1811 nastąpiła przebudowa klasycystyczna [1]. Po połączeniu czterech miast praskich w 1784 roku administracja skupiła się w Ratuszu staromiejskim, a do Ratusza Nowomiejskiego przeniósł się sąd karny [1][2]. Po 1859 roku budynek kupiło Prezydium sądu krajowego [1][2].
Ratusz służył jako więzienie, w którym w latach 1694–1695 na wyrok oczekiwał przywódca chodzkiego powstania chłopskiego Jan Sladký Kozina [1][2]. W 1839 roku odbywał się tu proces zbójnika Václava Babinskiego [1][2]. Procesy prasowe z lat pięćdziesiątych XIX wieku przywiodły do więzienia na przykład Josefa R. Vilímka, Vincence Vávrę czy Františka Bozděcha [1][2]. W 1894 roku odbył się tu proces polityczny Omladiny, w którym skazano ponad 70 osób, wśród nich Aloisa Rašína i Stanislava Kostkę Neumanna [1][2]. Na dziedzińcu odbywały się też egzekucje, ostatnia jeszcze w czasie okupacji niemieckiej [2]. Wśród ostatnich więźniów w XX wieku była Milada Horáková [1][2].
Po 1900 roku przeprowadzono rekonstrukcję do pierwotnej renesansowej postaci pod kierunkiem Antonína Wiehla i Kamila Hilberta, zakończoną w latach 1903–1905 [1][2]. Podczas remontów w 1905 roku odkryto zachowane pozostałości pierwotnej architektury, według których prowadzono rekonstrukcję [2]. W 1922 roku na szczycie wieży osadzono czeskiego lwa dwuogoniastego w miejsce austriackiego orła [1]. Narodowym zabytkiem kultury ratusz ogłoszono w latach 1913 i 1962 [1].
W XX wieku, przed generalną rekonstrukcją, zdewastowany budynek służył jako siedziba inspektoratu ruchu drogowego, a dziedziniec wykorzystywała Miejska Administracja Bezpieczeństwa Publicznego jako parking i warsztat naprawczy pojazdów służbowych [1][2]. Generalna rekonstrukcja według Josefa Hyzlera i Václava Girsy trwała w latach 1975–1994, a według drugiego źródła 1975–1995 [1][2]. W 2007 roku przeprowadzono rekonstrukcję fasady skrzydła południowego od strony placu Karola oraz remont fasady od strony dziedzińca [2].
Wygląd
Ratusz jest opisywany jako dominanta placu Karola, dawniej Targu Bydlęcego [1]. Jego wieża osiąga wysokość prawie 70 metrów i mieści kaplicę [1]. Budynek obejmuje gotycką salę dwunawową i w ciągu stuleci przeszedł przebudowy renesansowe, barokowe i klasycystyczne, zanim po 1900 roku przywrócono mu postać zbliżoną do renesansowej [1].
Status i obecne wykorzystanie
Ratusz Nowomiejski jest jednym z narodowych zabytków kultury w Pradze [1][2]. Od 1 stycznia 2007 roku jest jednostką budżetową dzielnicy Praga 2 [2], utworzoną w celu ożywienia życia w budynku i poszerzenia programu kulturalnego [2]. Obecnie w jego wnętrzach odbywają się wystawy, koncerty, festiwale, śluby i inne wydarzenia kulturalne i towarzyskie [2].
Informacje praktyczne
Według danych operatora na portierni można wypożyczyć najazdy umożliwiające wjazd wózkiem inwalidzkim do Galerii na parterze i historycznego Mázhausu na parterze, ponieważ wejście prowadzi przez dwa stopnie [2]. Kontakt podany przez operatora to telefon 224 947 190 i adres e-mail [2].