Slezské zemské muzeum ma siedzibę w Opawie. Według własnego opisu historii jest to najstarsze muzeum publiczne na terenie dzisiejszej Republiki Czeskiej. Dla publiczności otwarto je 1 maja 1814 roku w budynku państwowego gimnazjum przy Dolní náměstí, w dawnym kolegium jezuickim.[1]
Opawa na początku XIX wieku
Na początku XIX wieku Opawa mimo połączenia Śląska z Morawami w 1782 roku zachowała znaczenie ośrodka administracyjnego. Mieściły się tu urząd okręgowy, sądy i instytucje stanowe księstw Opawy i Krnova. Miasto pozbywało się dawnych fortyfikacji i powstawały szpitale, teatr i inne budowle komunalne. Opawa umacniała pozycję ośrodka intelektualnego Śląska Austriackiego. Od 1775 roku działała tu szkoła główna, którą w 1819 roku rozszerzyła szkoła specjalna do kształcenia nauczycieli.[1]
Założenie muzeum
Powstanie muzeum zawdzięczano profesorowi gimnazjum Faustinowi Ensowi, emerytowanemu kapitanowi Franzowi Mückuschowi von Buchberg i burmistrzowi Opawy Johannowi Josephowi Schößlerowi. Zapewnili oni poparcie społeczne i rozwój zbiorów.[1] Następnie złożono wniosek o zatwierdzenie statutu i nazwy Muzeum Krajowe dla Śląska Austriackiego. Celem było gromadzenie wytworów przyrody i krajoznawstwa, zwłaszcza ze Śląska Austriackiego, i udostępnianie ich młodzieży uczącej się, przyrodnikom, ekonomistom i artystom. Tę samą koncepcję dokumentowania kraju w całej jego różnorodności realizuje także encyklopedyczne dzieło F. Ensa Das Oppaland z połowy lat trzydziestych XIX wieku, które nie dotyczy Śląska Cieszyńskiego.[1]
Statut zatwierdzono po latach zwłoki, lecz pod warunkiem zmiany nazwy na Opawskie Muzeum Gimnazjalne. Założyciele nie przekonali także w 1820 roku cesarza Franciszka I, by zgodził się na nazwę Museum Karolinum na cześć jego małżonki, i musieli zadowolić się narzuconą nazwą.[1]
Zbiory i pomieszczenia
Zbiór obejmował początkowo głównie materiał przyrodniczy, który zgodnie z programem uzupełniały materialne świadectwa historii i prehistorii oraz modele urządzeń produkcyjnych i maszyn. Powiększał się dzięki zbiorom terenowym, darom i zakupom, także z innych krajów. Częścią muzeum była od początku bogata biblioteka. Mieszczanie opawscy i szlachta śląska widzieli w muzeum środek podniesienia prestiżu miasta i kraju.[1]
Zbiory rosły także po przejściu profesora Ensa na emeryturę. Po reformie administracyjnej i powstaniu kraju śląskiego trzeba było rozwiązać problem braku miejsca. W połowie lat pięćdziesiątych XIX wieku kustosz Emanuel Urban zainicjował wyłączenie biblioteki muzealnej i jej przeniesienie do konwentu minorytów. Kolejny etap prowadził kustosz Johann Neumann.[1]