Památník Lidice jest instytucją dotowaną przez Ministerstwo Kultury, która opiekuje się terenem zniszczonej wsi Lidice, narodowym zabytkiem kultury, oraz upamiętnieniem ofiar z 10 czerwca 1942 roku.
Památník Lidice opiekuje się terenem pamięci w miejscu wsi Lidice w okolicach Kladna, którą naziści zniszczyli 10 czerwca 1942 roku. Jego zadaniem jest zachowanie pamięci o wyniszczeniu wsi i cierpieniach jej mieszkańców oraz utrzymanie nazwy Lidice jako światowego symbolu ofiar zbrodni wojennych.[2] Teren został uznany za zabytek kultury 3 marca 1962 roku, a 16 sierpnia 1995 roku rozporządzeniem rządu za narodowy zabytek kultury.[2]
Wieś przed rokiem 1942
Pierwsza pisemna wzmianka o Lidicach pochodzi z roku 1309, a najstarszym budynkiem publicznym był kościół parafialny św. Marcina z roku 1352. W czasie wojen husyckich został zniszczony, po raz drugi w czasie wojny trzydziestoletniej. Nowy barokowy kościół kazała wybudować wielka księżna Marie Anna Toskánská.[1] Szkoła jest po raz pierwszy wspomniana w roku 1690 jako filia szkoły w Buštěhradzie. W roku 1713 uczęszczało do niej 127 dzieci, a według źródła miała centralne ogrzewanie, prawdopodobnie pierwsze tego rodzaju w Czechach. Nowy jednopiętrowy budynek powstał w roku 1824.[1] Rozwój przemysłu w okolicach Kladna zmienił w drugiej połowie XIX wieku życie wsi w życie górników i hutników: w roku 1848 mieszkało tu 270 osób w 33 domach, w roku 1890 już 506 osób w 50 domach.[1]
Wydarzenie z czerwca 1942 roku
Po zamachu na Reinharda Heydricha, który został śmiertelnie ranny 27 maja 1942 roku, podejrzenie kladeńskiego gestapo wzbudził list, który trafił w ręce współwłaściciela fabryki w Slaným. Łączył on się z rodziną w Lidicach, której syn służył w wojsku czechosłowackim w Wielkiej Brytanii. Nie znaleziono niczego obciążającego, mimo to niemieccy przedstawiciele zdecydowali się na zemstę na mieszkańcach wsi.[1] W nocy z 9 na 10 czerwca 1942 roku, gdy we wsi mieszkało 503 osoby, rozpoczęła się akcja, którą sami sprawcy sfilmowali. Nagrania posłużyły jako dokument nr 379 w procesie norymberskim w roku 1945.[1] Według pomnika z rozkazu K. H. Franka rozstrzelano 173 mężczyzn. Kobiety i dzieci wywieziono do sali gimnastycznej w Kladnie, gdzie po trzech dniach je rozdzielono. Dzieci wybrane do zniemczenia oraz dzieci poniżej roku zostały wyłączone, pozostałe zginęły w Chełmnie nad Nerem w samochodach-komorach gazowych. Kobiety wywieziono do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück.[1]
Pomnik i teren pamięci
Pierwszym pomnikiem stał się pomnik przy grobie mężczyzn, który żołnierze Armii Czerwonej odsłonili 3 czerwca 1945 roku. Na początku lat pięćdziesiątych otwarto pierwsze muzeum, a w roku 1962 nowe, według projektu architekta Františka Marka.[2] W czerwcu 1955 roku do terenu włączono Sad míru a přátelství, założony z inicjatywy angielskiego lekarza sir Barnetta Strossa; posadzono 29 tysięcy krzewów róż z 32 krajów.[2] Pomnik 82 dzieci, które zginęły w Chełmnie, stworzyła rzeźbiarka Marie Uchytilová; pierwsze rzeźby stanęły w roku 1995, a zespół ukończono w roku 2000.[2] Na terenie pamięci znajdują się także dzieła Bedřicha Stefana, Karla Lidickiego i Karla Hladíka.[2] W roku 1967 Stross wezwał artystów z całego świata do stworzenia Lidická sbírka moderního výtvarného umění.[2]
Obecna organizacja
Ministerstwo Kultury utworzyło instytucję dotowaną Památník Lidice z dniem 31 grudnia 2000 roku; jej pierwszym zadaniem była odnowa zaniedbanych obiektów i terenu.[2] W roku 2003 odnowiono Růžový sad i zrekonstruowano Lidická galerie, do której przeniesiono Lidická sbírka. W czerwcu tego samego roku powróciła Mezinárodní dětská výtvarná výstava Lidice, odbywająca się co roku w galerii. W roku 2004 udostępniono ogród przy galerii i odnowiono Alej Dr. Sira Barnetta Strosse. W czerwcu 2006 roku otwarto multimedialną ekspozycję A nevinní byli vinni…, a w kwietniu 2008 roku po rekonstrukcji obiektu Pod Tribunou otwarto centrum edukacyjne dla młodzieży z czytelnią naukową.[2] Památník podaje, że zakupił oryginalny dom rodzinny przy galerii z przeznaczeniem na ekspozycję o budowie nowych Lidic.[2]