Miasto statutarne nad Dřevnicą i centrum Kraju zlińskiego, przebudowane w latach 20. i 30. XX wieku przez firmę Bata; w latach 1949–1989 nosiło nazwę Gottwaldov.
Zlin (czes. Zlín) to miasto statutarne i centrum Kraju zlińskiego.[1][3] Na dzień 1 stycznia 2025 roku miało według Českého statistického úřadu 74 684 mieszkańców.[4] W latach 20. i 30. XX wieku przekształciła je firma obuwnicza Bata.[3]
Położenie
Przez miasto płynie rzeka Dřevnice, wzdłuż której koryta biegną nabrzeża ze ścieżkami rowerowymi.[5] Dřevnice ma źródła w regionie i w Otrokovicach uchodzi do Morawy. Powiat Zlin jest w przeważającej części pagórkowaty, na północy sięgają do niego Hostýnské vrchy, a na wschodzie Karpaty Białe. Spotykają się w nim elementy trzech obszarów etnograficznych: Hany, Słowacka i Wołoszczyzny.[3]
Historia
Pierwsza wzmianka pisemna o Zlinie pochodzi z 1322 roku. Miasteczko było ośrodkiem rzemieślniczym i cechowym dla otaczającego wołoskiego osadnictwa, które utrzymywało się głównie z pasterstwa, oraz siedzibą właścicieli dóbr.[1] Historyk Karel Stloukal wyjaśnił około 1940 roku nazwę miasta jako pochodzącą od imienia osobowego Zla z przyrostkiem -ín; nazwa „Zlaté japko” pojawia się tylko w podaniach.[7] W 1397 roku rozszerzył prawa miejskie Zdeněk ze Zamku Šternberk, a w 1509 roku Zlin uzyskał królewski przywilej na jarmarki doroczne. W 1605 roku miasto złupili zwolennicy Bocskaya, w 1644 roku po stłumieniu wołoskich powstań stracono pięciu zlińskich mieszczan. W 1849 roku Zlin zniszczył wielki pożar, a w 1866 roku zajęła go armia pruska.[2]
W 1894 roku założono tu firmę obuwniczą rodziny Baťów.[2] Tomáš Baťa został w 1923 roku wybrany burmistrzem i ze swoimi architektami, wśród których byli Jan Kotěra, František Lydie Gahura, Miroslav Lorenc i Vladimír Karfík, przekształcił pięciotysięczne miasteczko w aglomerację architektury funkcjonalistycznej liczącą 43 500 mieszkańców.[1][2] Tomáš Baťa zginął 12 lipca 1932 roku w wypadku lotniczym, a kierownictwo firmy przejął jego przyrodni brat Jan Antonín Baťa. W 1938 roku przez przyłączenie pięciu gmin powstał tzw. Wielki Zlin. W 1944 roku miasto zbombardowano, a w 1945 roku zakłady Baťi znacjonalizowano.[2]
W 1949 roku miasto przemianowano na Gottwaldov na cześć prezydenta Klementa Gottwalda.[2] Rada Krajowego Komitetu Narodowego Kraju południowomorawskiego postanowiła 21 grudnia 1989 roku o powrocie do pierwotnej nazwy, a od 1 stycznia 1990 roku miasto znów nazywa się Zlin.[6] W latach 1949–1960 było siedzibą Gottwaldovskiego kraju (Gottwaldovský kraj). Od powstania Kraju zlińskiego 1 stycznia 2000 roku jest jego siedzibą; urząd krajowy rozpoczął działalność w 2001 roku.[2]
Architektura i zabytki
Na skraju terenu fabrycznego przy Náměstí Práce stoi dawny budynek administracyjny firmy Baťa nr 21, tzw. jednadvacítka, zaprojektowany przez Vladimíra Karfíka. Firma wystąpiła o pozwolenie na budowę 77,5-metrowego budynku w 1936 roku, a w swoim czasie była to najwyższa budowla w Europie Środkowej. Dyrektor miał w budynku ruchome biuro o powierzchni 6 × 6 m umieszczone w windzie. Po przebudowie zakończonej w 2004 roku mieszczą się tu urząd krajowy Kraju zlińskiego i urząd skarbowy.[9] Katalog zabytków Národního památkového ústavu datuje wieżowiec Baty na lata 1936–1939 i prowadzi go jako zabytek kultury od 1958 roku.[8] W Zlinie działają atelier filmowe, w latach 60. związane z filmami animowanymi i trikowymi Karela Zemana i Hermíny Týrlovej.[1]
Instytucje
Uniwersytet Tomáša Baty w Zlinie został założony 14 listopada 2000 roku.[2] Jest jedyną publiczną uczelnią wyższą w Kraju zlińskim. Muzeum jihovýchodní Moravy ma w Zlinie stałą ekspozycję obuwia, a do najczęściej odwiedzanych miejsc powiatu należy ogród zoologiczny z zamkiem w Lešnej.[3] W 1946 roku założono dzisiejsze Městské divadlo i Filharmonii Bohuslava Martinů, a w mieście odbywa się festiwal filmów dla dzieci.[2]
Kronika
- — W Zlinie-Štípie w Kraju zlińskim zakończyło się kilkumiesięczne wstrzymanie komunikacji miejskiej po naprawie nawierzchni jezdni, a kursy wróciły do zwykłych rozkładów jazdy. ZLIN.CZ Deník: Zlínský kraj
- — Przed sądem w Zlinie oskarżony spawacz przyznał podczas rozprawy w sprawie pożaru dachu szkoły z 10 listopada 2025 roku, że działał wbrew przepisom. Deník: Zlínský kraj iDNES.cz