Tomáš Baťa (ur. 3 kwietnia 1876 w Zlinie, zm. w lipcu 1932) był czeskim przedsiębiorcą z branży obuwniczej, właścicielem firmy Bata w Zlinie i w latach 1923–1932 burmistrzem Zlina.[1][3]
Firma Bata
Firmę założyło we wrześniu 1894 roku rodzeństwo: Tomáš, Antonín i Anna Baťowie. Od 1908 roku jedynym właścicielem był Tomáš Baťa; zatrudniał ponad trzystu robotników, którzy dziennie wytwarzali ponad 3000 par butów.[2] Sukces przedsiębiorstwa zapoczątkowały buty szyte z płótna, tańsze od skórzanych. Pierwsza wojna światowa zwiększyła popyt na obuwie wojskowe.[2] W następującym kryzysie Baťa obniżył cenę butów o połowę, a płace o 40 procent, rekompensując to pracownikom zniżkami w sklepach firmowych.[2]
Pod koniec lat dwudziestych firma zatrudniała ponad pięć tysięcy osób. Baťa założył Szkołę Pracy Baťi, w której kształcono nowych menedżerów, i wprowadził system zarządzania, w którym każda część przedsiębiorstwa odpowiadała za swoje wyniki gospodarcze.[2] Poza obuwiem firma produkowała też maszyny, opony i filmy. W 1932 roku miała spółki siostrzane, sklepy i fabryki w 56 krajach i zatrudniała ponad 30 000 osób.[1]
Burmistrz Zlina
Jako burmistrz obniżył lokalne podatki, co przyciągnęło do miasta kolejnych przedsiębiorców, kupców i rzemieślników. Zlin rozwijał jako miasto-ogród o nowoczesnej architekturze.[1] W zabudowie uczestniczyli architekci Jan Kotěra, František Lydie Gahura, Miroslav Lorenc i Vladimír Karfík; z miasteczka liczącego pięć tysięcy mieszkańców powstała aglomeracja z 43 500 mieszkańców.[3] W 1929 roku w Zlinie zaczęły działać szkoły z programem edukacji eksperymentalnej.[1]
Śmierć i następca
W lipcu 1932 roku Baťa poleciał do Szwajcarii, aby otworzyć nowy oddział. Wkrótce po starcie jego samolot się rozbił.[2] Firmę przejął jego przyrodni brat Jan Antonín Baťa, który uczynił z niej koncern międzynarodowy.[2]
Dziedzictwo
Imię Tomáša Baťi nosi Uniwersytet Tomáša Baty w Zlinie, założony z dniem 1 stycznia 2001 roku. Na wybór imienia zgodził się jego syn Tomáš Baťa młodszy, który do śmierci w 2008 roku był przewodniczącym rady powierniczej uniwersytetu.[4]
Źródła
- Univerzita Tomáše Bati ve Zlíně — 3 kwietnia 2021
- Český rozhlas Radiožurnál — 4 września 2014
- Statutární město Zlín (zlin.eu)
- Univerzita Tomáše Bati ve Zlíně