Praska Wiosna była okresem politycznej liberalizacji w Czechosłowacji w 1968 roku pod przywództwem Alexandra Dubčeka, który zakończył się inwazją wojsk Układu Warszawskiego 21 sierpnia 1968 roku.
Praską Wiosną określa się krótki okres w dziejach Czechosłowacji, w którym komunistyczny reżim próbował złagodzić swoje rządy i zaoferował ludziom ograniczoną swobodę. Rozpoczął się wraz z objęciem władzy przez Alexandra Dubčeka, a zakończył w sierpniu 1968 roku, gdy do kraju wkroczyły wojska Układu Warszawskiego.[1][2] Hasłem tego okresu było według Česká televize „socjalizm z ludzką twarzą”.[2]
Początek reform
Według publikacji instytutu Vojenský historický ústav Praha główni protagoniści zrazu nie liczyli się z tak szerokim zakresem zmian. Pod nazwą demokratyzacji miała nastąpić wymiana kadr w partii. Ekipę Antonína Novotnego zastąpiło pokolenie względnie postępowych komunistów z Alexandrem Dubčekiem na czele. Instytut podkreśla, że byli to ludzie, którzy po lutym 1948 roku służyli partii na niższych stanowiskach.[1] Wiosną 1968 roku rozpoczął się mimo to proces demokratyzacji, który przybierał coraz bardziej realne kształty.[1]
Nowe kierownictwo chciało zająć się przede wszystkim gospodarką, od lat obciążoną zbrojeniami i jednostronnie ukierunkowanym przemysłem. Miało to przynieść także podniesienie poziomu życia, a w luźniejszej atmosferze drugiej połowy lat sześćdziesiątych mieszkańcy mogli porównywać życie na Zachodzie i na Wschodzie.[1]
Zmiany polityczne
Jednocześnie narastały głosy domagające się naprawienia represji politycznych z pierwszej połowy lat pięćdziesiątych. Odbywały się rehabilitacje sądowe, które nie dotyczyły już wyłącznie osób związanych z procesem Slánskiego, lecz rzeczywistych ofiar reżimu. Zakończył się nadzór nad wolnością słowa i zniesiono cenzurę.[1] Powstawały nowe ugrupowania polityczne, na przykład KAN i Klub 231 zrzeszający byłych więźniów politycznych. Omawiano odnowę socjaldemokracji oraz utworzenie organizacji młodzieżowej, która zastąpiłaby dotychczasowy ČSM (Czechosłowacki Związek Młodzieży) i byłaby mniej zależna od partii komunistycznej. Te stowarzyszenia znajdowały się poza Frontem Narodowym, po raz pierwszy od 1945 roku.[1]
Armia
Zmiany objęły także armię. Z dowództwa odeszli ludzie z otoczenia ministra obrony narodowej Bohumíra Lomskiego, a ich miejsca zajęli późniejsi „normalizatorzy” pod kierunkiem generała Martina Dzúra. W armii pojawiały się rozważania o miejscu Czechosłowacji w Układzie Warszawskim, zwracano uwagę na nierówne traktowanie sojuszników, a niektóre skrajne poglądy wspominały nawet o neutralności.[1] Dowództwo mimo to nadal szukało modelu armii, który godziłby jej potrzeby z oczekiwaniami społeczeństwa.[1]
Ćwiczenia Šumava i koniec
W połowie lata 1968 roku Czechosłowację opuścili ostatni żołnierze ćwiczeń wojsk Układu Warszawskiego Šumava. Wkrótce potem, 21 sierpnia 1968 roku, wrócili jako okupanci. Już podczas ćwiczeń Sowieci dawali czechosłowackim żołnierzom do zrozumienia swoje niezadowolenie z sytuacji w kraju.[1] Program Česká televize z cyklu Dějiny udatného českého národa (Dzieje dzielnego narodu czeskiego) wymienia wśród kluczowych postaci także Ludvíka Svobodę i Leonida Breżniewa.[2]