Katolicki zakon rycerski założony w XI wieku w Jerozolimie; w Czechach działa od XII wieku, a jego Czeskie Wielkie Przeorstwo ma siedzibę na Malá Strana.

Velkopřevorský palác na Malá Strana, siedziba Czeskiego Wielkiego Przeorstwa
Velkopřevorský palác na Malá Strana, siedziba Czeskiego Wielkiego PrzeorstwaZdjęcie: VitVit, 2021 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Zakon Maltański (zwany też joannitami lub szpitalnikami) to katolicki zakon rycerski. Powstał w XI wieku w Jerozolimie, a od 1834 roku ma siedzibę w Rzymie. Nie podlega żadnemu państwu ani organizacji międzynarodowej.[1] Nazwa maltański odnosi się do wyspy Malta, którą zakon otrzymał w XVI wieku.[1]

Misja i organizacja

Zakon tradycyjnie zajmował się prowadzeniem szpitali.[1] W Czechach zajmuje się dziś przede wszystkim pomocą seniorom, osobom z niepełnosprawnością i innym osobom w potrzebie. Działa przy tym przez ośrodki spółki użyteczności publicznej Maltézská pomoc i České maltézské pomoci w Czeskich Budziejowicach.[1] Czeskie Wielkie Przeorstwo jest jednym z sześciu wielkich przeorstw zakonu; pozostałe mają siedzibę w Rzymie, Neapolu i Wenecji, własne wielkie przeorstwa mają także Anglia i Austria. W 46 państwach działają stowarzyszenia zakonne.[1]

Zakon w Czechach

Do Czech sprowadził joannitów książę Władysław II, który poznał zakon podczas drugiej wyprawy krzyżowej.[2] W latach 1156–1159 joannici otrzymali teren na małostrańskim przyczółku Juditin most, poprzednika Mostu Karola. Ich centrum stał się Kościół Najświętszej Marii Panny pod Łańcuchem.[2] Kolejne komandorie powstały między innymi w Strakonice, Horažďovice, Manětínie i Českém Dubie.[2] W 1402 roku zakon zdobył cały zamek Strakonice, który po wypędzeniu joannitów z Pragi przez husytów stał się centrum zakonu w Czechach.[2] Od 1626 roku najwyższy przełożony zakonu w Czechach nosił tytuł wielkiego przeora. Konwent z wielkim przeorem wrócił do Pragi w 1694 roku. W latach 1726–1727 zbudowano rezydencję wielkich przeorów, a w latach 1728–1731 budynek konwentu.[2]

Nowsze dzieje

W 1881 roku cesarz Franciszek Józef I podniósł wielkiego przeora Czech i Austrii do godności austriackiego księcia.[2] W czasie pierwszej wojny światowej wielki przeor Othenio Lichnowsky-Werdenberg kazał utworzyć osiem pociągów sanitarnych; według zakonu przewiozły one z pól bitewnych 359 945 rannych.[2] W 1938 roku wielkie przeorstwo podzieliło się na czeskie i austriackie.[2] Reżim komunistyczny stłumił działalność zakonu w 1950 roku, a wielkie przeorstwo działało dalej na emigracji. W Pradze zostało odnowione 20 kwietnia 1990 roku.[2] Ma siedzibę na Velkopřevorském náměstí na Malá Strana.[3] W latach 2004–2011 stał na jego czele Karel Eduard Paar, który zmarł we wrześniu 2026 roku.[4] Do rycerzy profesów zakonu maltańskiego wstąpił w wieku 44 lat, w 1978 roku złożył śluby czasowe, cztery lata później wieczyste, a w 1989 roku został powołany do kierownictwa zakonu w Rzymie. [6] Rodzina Paarów musiała po lutym 1948 roku opuścić Czechosłowację, Paar mieszkał w Szwajcarii, a od 1954 roku w Austrii, i do ojczyzny wrócił w 1990 roku. [5] Karel Eduard Paar zmarł 25 września 2026 roku w Pradze w wieku 92 lat; urodził się 4 stycznia 1934 roku. [5]

Strony prowadzące tutaj

Źródła

  1. Suverénní řád maltézských rytířů, České velkopřevorství (snímek Internet Archive) — 15 czerwca 2026
  2. Suverénní řád maltézských rytířů, České velkopřevorství (snímek Internet Archive) — 15 czerwca 2026
  3. Suverénní řád maltézských rytířů, České velkopřevorství (snímek Internet Archive) — 31 sierpnia 2026
  4. Seznam Zprávy (ČTK) — 25 września 2026
  5. Blesk.cz — 25 września 2026
  6. iDNES.cz — 25 września 2026