Prostějov to miasto statutarne na Morawach z zachowaną historią sięgającą wczesnego średniowiecza, które w XIX wieku stało się jednym z ośrodków konfekcji tekstylnej w Austro-Węgrzech.
Prostějov jest miastem statutarnym na Morawach, położonym na trasie dawnej drogi cesarskiej łączącej Wiedeń, Brno, Prostějov i Ołomuniec ze Śląskiem i Polską[1].
Początki osadnictwa i wczesne średniowiecze
Osadnictwo w okolicach Prostějova sięga neolitu, około 5000 roku p.n.e.[1]. Wczesnośredniowieczna osada powstała w rejonie dzisiejszego Petrské náměstí i ulicy Újezd[1]. Od połowy XIII wieku w miejscu głównego rynku rozwijała się wieś targowa[1]. Pierwsza pisemna wzmianka o wsi Prostějovice pochodzi z roku 1141[1]. W 1213 roku w Prostějovie przebywali czeski król Přemysl I i morawski margrabia Vladislav Jindřich[1]. Przed rokiem 1300 Prostějov jest wymieniany jako wieś targowa z prawem poboru myta[1].
Miasto pod władztwem feudalnym
W 1359 roku posiadaczami Prostějova zostali Čeněk i Ondřej ze Šelmberka; od tego czasu aż do 1848 roku Prostějov pozostawał gminą poddańczą[1]. W 1365 roku jest po raz pierwszy wymieniany jako miasteczko[1]. Przed rokiem 1390 nabył go ród panów z Kravař i przyłączył do dominium plumlovskiego[1]. Margrabia Jošt nadał w 1390 roku przywilej na jarmark doroczny, przez co miasto zostało faktycznie podniesione w randze[1]. Petr z Kravař założył w 1391 roku klasztor kanoników regularnych augustianów[1], a w 1406 roku rozszerzył prawa miejskie przywilejem wprowadzającym prawo ołomunieckie (magdeburskie) w miejsce dawnego prawa brneńskiego[1]. Przed rokiem 1430 miasto dotknął najazd husytów, którzy zniszczyli klasztor augustianów[1], a w 1431 roku złupiły je wojska Albrechta Austriackiego[1]. Od roku 1454 poświadczone są początki gminy żydowskiej[1]. Po wygaśnięciu rodu panów z Kravař po mieczu w 1466 roku do 1495 roku rządzili Johanka z Kravař i jej mąż Jan Heralt z Kunštátu[1]. W 1486 roku król Maciej Korwin nadał miastu prawo drugiego jarmarku dorocznego[1].
Wczesna nowożytność
Dominium plumlovskie z Prostějovem należało w latach 1495–1599 do panów z Pernštejna, a w latach 1599–1848 do książęcego rodu Liechtensteinów[1]. Vratislav I z Pernštejna rozpoczął w 1495 roku budowę kamiennych murów obronnych[1]. W 1499 roku po raz pierwszy wspomniana jest gmina braci czeskich, której wspólnota umocniła się po zakazie działalności Jednoty Braterskiej w Czechach w 1547 roku[1]. Klasztor augustianów formalnie przestał istnieć w 1522 roku, a parafia przeszła w ręce utrakwistów[1]. W latach 1521–1540 działała w Prostějovie huta budowlana Jana z Pernštejna, która wzniosła stary ratusz, dzisiejszy budynek Muzeum Prostějovska, a także zamek i portal Černého dvora[1]. W 1527 roku Kašpar Aorg wydrukował w Prostějovie książkę „Listové bratřím boleslavským” autorstwa Jana Dubčanskiego, uważaną za pierwszą czeską książkę wydrukowaną na Morawach[1]. W latach 1578–1582 zamek został przebudowany za Vratislava II z Pernštejna[1]. Pisarz miejski Jan Bělkovský z Rousova założył w 1583 roku Knihy pamětní města Prostějova[1]. W 1599 roku gmina wsparła finansowo Karola z Liechtensteinu przy zakupie dominium plumlovskiego[1]. Rekatolicyzacja i wypędzanie innowierców rozpoczęły się między 1622 a 1628 rokiem[1]. Miasto dotknął w 1643 roku niszczycielski najazd Szwedów, a w 1697 roku wielki pożar[1]. W latach 1727–1730 założono klasztor bonifratrów[1], a w latach 1756 (1764) hospicjum kapucynów[1]. W 1728 roku wybudowano drogę cesarską łączącą Wiedeń, Brno, Prostějov i Ołomuniec ze Śląskiem i Polską[1]. Od 1754/55 roku w Prostějovie żył i tworzył malarz František Antonín Sebastini, który zmarł w 1789 roku[1].
Od oświecenia do rozkwitu przemysłowego
Reformy oświeceniowe wpłynęły na ochronę zdrowia, szkolnictwo, religię i zarząd miasta[1]. Podstawy nowoczesnego rozwoju położył jednak dopiero okres założycieli, tak zwanych Gründerów, w XIX wieku[1]. Dzięki działalności gminy żydowskiej Prostějov stał się ośrodkiem handlowym i przemysłowym[1]. Konfekcja tekstylna, produkowana na wielką skalę od lat czterdziestych XIX wieku, osiągnęła pod koniec stulecia uprzywilejowaną pozycję w Austro-Węgrzech, mając jedną trzecią udziału w produkcji ogólnokrajowej[1]. Według spisów ludności z lat 1872 i 1890 Prostějov był trzecim co do wielkości miastem na Morawach, po Brnie i Igławie[1].