Linie dużych prędkości (VRT) to projekt rozwoju infrastruktury kolejowej w Republice Czeskiej, który przygotowuje Správa železnic [1]. Sieć ma połączyć Republikę Czeską z sąsiednimi państwami, a zarazem uwolnić przepustowość istniejących linii na rzecz przewozów regionalnych i towarowych [1]. Do planowanych odcinków należą trasa Praga–Brno–Ostrawa oraz odcinek Brno–Břeclav [3].
Parametry i korzyści
Na liniach dużych prędkości planowana jest prędkość eksploatacyjna do 320 km/h [1]. Szkieletowa sieć VRT ma według Správy železnic połączyć całą republikę, odciążyć istniejące linie i umożliwić rozwój przewozów regionalnych oraz towarowych, dzięki czemu pociągi w sieci konwencjonalnej mogłyby kursować częściej i bardziej niezawodnie [1]. Do pociągów dużych prędkości ma się łączyć konwencjonalna sieć kolejowa, dalekobieżny transport autobusowy i transport miejski, a infrastruktura terminali VRT uwzględnia także dojazd pasażerów samochodem lub rowerem [1].
Według Správy železnic pociągi dużych prędkości mają osiągać nawet siedmiokrotnie niższe zużycie energii i około pięciokrotnie niższą emisję CO2 niż transport samochodowy [1]. W wielu krajach europejskich linie dużych prędkości są częścią normalnej eksploatacji od kilku dziesięcioleci, a pociągi osiągają na nich prędkości ponad 300 km/h i na średnich dystansach konkurują z transportem lotniczym [1].
Przygotowanie projektu
Správa železnic opisuje przygotowanie budowy VRT jako proces podobny do przygotowania innych przedsięwzięć budowlanych, przebiegający w trzech głównych fazach [2].
W fazie koncepcyjnej i studialnej opracowuje się studia terytorialno-techniczne, studia techniczno-eksploatacyjne VRT oraz studia wykonalności, które oceniają realność przedsięwzięcia pod względem technicznym, terytorialnym, finansowym, marketingowym, eksploatacyjnym i kadrowym oraz jego efektywność ekonomiczną [2]. Częścią studiów wykonalności są prognozy przewozowe oparte na modelu transportowym [2]. Wyniki studiów wykonalności zatwierdza Centralna Komisja przy Ministerstvo dopravy České republiky, która rekomenduje jeden z badanych wariantów do dalszego przygotowania; jej wynikiem jest korytarz o szerokości zazwyczaj 200 metrów [2].
W fazie planowania przestrzennego korytarz ten jest zazwyczaj uwzględniany w aktualizacji zasad zagospodarowania przestrzennego (ZÚR) danego kraju związkowego [2]. ZÚR wyznaczają obszary i korytarze o znaczeniu ponadlokalnym, w tym tereny pod budowle użyteczności publicznej, a budowle VRT są w ZÚR ujęte jako użyteczności publicznej [2]. Częścią ZÚR jest ocena wpływu na zrównoważony rozwój terytorium [2].
W fazie uzyskiwania pozwolenia na przedsięwzięcie dokumentację do pozwolenia opracowuje się równolegle z oceną oddziaływania budowy na środowisko (EIA) [2]. Proces EIA przeprowadza w przypadku VRT Ministerstvo životního prostředí i obejmuje on zawiadomienie, postępowanie wstępne, dokumentację, publiczne rozpatrzenie oraz opinię, której wynikiem jest wiążące stanowisko EIA [2]. Zgodnie z ustawą nr 416/2009 Dz.U. o przyspieszeniu budowy infrastruktury o znaczeniu strategicznym po wydaniu wiążącego stanowiska EIA można rozpocząć wykup gruntów [2]. Wydawanie pozwoleń na budowy VRT ma na podstawie ustawy nr 283/2021 Dz.U., prawa budowlanego, zapewniać odtąd Dopravní a energetický stavební úřad (DESÚ), urząd specjalny powołany do wydawania pozwoleń na kluczowe budowy infrastruktury transportowej i energetycznej [2]. Do dokumentacji pozwolenia na przedsięwzięcie włącza się w tej fazie wymogi i warunki określone w wiążącym stanowisku EIA [2].