Krajobraz wokół Národní hřebčín Kladruby jest od 10 lipca 2019 roku wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO jako miejsce hodowli i tresury ceremonialnych koni zaprzęgowych.
Krajobraz hodowli i tresury ceremonialnych koni zaprzęgowych w miejscowości Kladruby nad Labem leży w Środkowym Połabiu, w Nizinie Połabskiej, i obejmuje obszar gmin Kladruby nad Labem, Selmice i Semín [1][3]. Jest narodowym zabytkiem kultury, który dokumentuje wielowiekową hodowlę i tresurę rasy konia starokladrubskiego, powiązaną z otaczającym krajobrazem ukształtowanym tak, aby służył tej hodowli [3].
Historia
Ludzie osiedlili się w tym regionie po raz pierwszy w średniowieczu. Po roku 1491 teren należał do rodu Pernštejnów, który założył tu zwierzyniec [1]. W 1560 roku Czeska Komora Królewska kupiła w imieniu władcy dobra pardubickie wraz ze zwierzyńcem [1].
Cesarz Maksymilian II Habsburg założył w tym miejscu w 1563 roku stadninę. Dnia 6 marca 1579 roku jego następca Rudolf II Habsburg podniósł ją dekretem do rangi cesarskiej stadniny dworskiej [1][3]. Od początku XVII wieku stadnina, w ścisłym związku z otaczającym krajobrazem, specjalizowała się w hodowli ceremonialnych koni zaprzęgowych typu galakarosjer, przeznaczonych wyłącznie na potrzeby dworu cesarskiego [1][3]. Habsburgowie prowadzili stadninę przez około trzysta lat [3].
Według Národní hřebčín Kladruby tamtejsza hodowla najstarszej rodzimej czeskiej rasy koni, konia starokladrubskiego, jest udokumentowana co najmniej od XIV wieku, a stadnina należy do najstarszych na świecie [2].
W 1995 roku stadnina ze stadem podstawowym koni starokladrubskich maści czarnej i białej została uznana za zabytek kultury [1]. Z dniem 1 stycznia 2002 roku historyczny zespół stadniny wraz ze stadem hodowlanym kladrubskich siwków został uznany za narodowy zabytek kultury, czyli najwyższy stopień ochrony w Republice Czeskiej [1]. Dnia 29 maja 2007 roku zabytek wpisano na krajową listę indykatywną dóbr światowego dziedzictwa UNESCO [1]. W 2010 roku opracowano plan zarządzania stadniną, a w 2015 roku zakończono projekt odnowy elementów narodowego zabytku kultury [1]. Dnia 16 grudnia 2015 roku Národní hřebčín Kladruby ogłoszono strefą ochrony konserwatorskiej [1]. Od 1 maja 2016 roku tutejszy krajobraz należy do obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty w systemie Natura 2000 [1].
Dokumentację nominacyjną przygotowywano w latach 2016–2019, a złożono ją w Paryżu 29 stycznia 2018 roku [1]. W dniach 30–31 sierpnia 2018 roku odbyła się wizyta komisji oceniającej Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO, w której uczestniczyły Ministerstwo Rolnictwa Czech, Ministerstwo Kultury, Národní památkový ústav oraz lokalne samorządy [1]. Na podstawie sprawozdania z tej misji Komitet Światowego Dziedzictwa postanowił podczas swojej 43. sesji w Baku w Azerbejdżanie wpisać krajobraz na Listę światowego dziedzictwa z mocą od 10 lipca 2019 roku [1].
Kształt krajobrazu
Krajobraz był w ciągu stuleci stopniowo przekształcany tak, aby wyrażał swój cel, czyli hodowlę koni [3]. Trzy główne osie krajobrazu przecinają się według Národní památkový ústav nie przy wejściu do pałacu cesarskiego, jak to bywa w podobnych kompozycjach, lecz przy wejściu do monumentalnych stajni, gdzie krzyżują się również trasy ogierów i klaczy w ramach funkcjonowania stadniny [3]. Do tych osi przylega układ pastwisk wyznaczony szpalerami drzew oraz park krajobrazowy Mošnice, obsadzony egzotycznymi drzewami tak, aby tworzyły złudzenia przestrzenne [3]. Cesarski zamek jest umieszczony niewyraźnie, na uboczu i ukryty za szpalerem drzew [3]. Ważną częścią krajobrazu jest system wodny, który według NPÚ przez stulecia ulepszano, aby zapewnić jego funkcjonalną trwałość [3]. Na tym terenie do dziś znajdują się historyczne dwory, które są czynne i według NPÚ stanowią ogniska krajobrazu [1].
Status i ochrona
Obiekt jest od 2002 roku chroniony jako narodowy zabytek kultury Republiki Czeskiej, czyli na najwyższym krajowym stopniu ochrony [1]. Od 1 maja 2016 roku należy do obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty w systemie Natura 2000 [1]. Od 10 lipca 2019 roku jest wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO pod nazwą Krajobraz hodowli i tresury ceremonialnych koni zaprzęgowych w miejscowości Kladruby nad Labem [1][3]. Národní památkový ústav podaje, że jest to jedno z nielicznych miejsc na świecie, gdzie w sposób celowy i nieprzerwany hoduje się i tresuje konie zaprzęgowe jako część narodowego dziedzictwa kulturowego [3].
Źródła
- Národní hřebčín Kladruby nad Labem, s.p.o. — 1 stycznia 2024
- Národní hřebčín Kladruby nad Labem, s.p.o. — 1 stycznia 2024
- Národní památkový ústav — 1 stycznia 2024