Zamek Litomyšl to renesansowy zamek arkadowy w Litomyšlu w kraju pardubickim, od 1999 roku wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Zamek w Litomyšlu to zamek arkadowy, którego renesansowa architektura nawiązuje do wzorów włoskich. Na Liście światowego dziedzictwa UNESCO figuruje od 1999 roku [2]. Stoi na wzgórzu zwanym Olivetská hora i zarządza nim Národní památkový ústav [1].
Dzieje miejsca
Według kroniki Kosmasa siedziba obronna na miejscu dzisiejszego zamku jest wzmiankowana w 981 roku i strzegła szlaku trzstenickiego. Około 1145 roku biskup ołomuniecki Jindřich Zdík sprowadził do Litomyšla norbertanów, od których klasztoru wzgórze wzięło nazwę. W 1259 roku Litomyšl otrzymał od Przemysła Ottokara II prawa miejskie, a w 1344 roku cesarz Karol IV założył biskupstwo litomyskie, drugie co do starszeństwa po praskim. Biskupstwo zarządzało miastem do 1425 roku, gdy złupili je husyci [1].
W latach 1432–1547 dobra należały do Kostków z Postupic, a od 1567 roku trzymali je w zastawie Pernštejnowie. Pierwszy z nich, Vratislav z Pernštejna, był kanclerzem Królestwa Czeskiego [1].
Budowa zamku
Kamień węgielny pod nowy zamek położono w 1568 roku, a budowa zakończyła się w 1581 roku. Według tradycji miejskiej Vratislav z Pernštejna kazał go wznieść dla swojej hiszpańskiej żony. Projekt przypisuje się architektowi Giovanniemu Battiście Avostalisowi de Sala, natomiast Národní památkový ústav wymienia budowniczych Giovanniego Battistę i Ulrica Aostalliego [1][2]. Renesansowa rezydencja stoi na miejscu biskupiego zamku z XIV wieku [2].
Wygląd i wyposażenie
Zamek ma trzy dziedzińce, a jego bryłę rozczłonkowują szczyty i kominy. Fasady zdobi sgraffito z motywami listów i postaciami, z których największe to dwie sceny batalistyczne. Główny dziedziniec ma trzykondygnacyjne arkady, z których jedna jest iluzoryczną kulisą. W barokowo przekształconych wnętrzach zachował się teatr zamkowy z końca XVIII wieku z malowanymi kulisami Josefa Platzera. Do budynku przylega park, a zespół zamykają dawna wozownia, stajnia, ujeżdżalnia i renesansowy browar, przebudowany w stylu barokowym w pierwszej tercji XVIII wieku przez Františka Maxmiliána Kaňkę [2].
Właściciele i zarząd
Po Pernštejnach dobra kupili w 1649 roku Trauttmansdorffowie, od 1753 roku należały do Waldstein-Wartenbergów, a w 1855 roku przeszły na Thurn-Taxisów. W XX wieku właścicielem zostało państwo. Dziś zamek jest własnością państwa i zarządza nim Národní památkový ústav [1].