Kościół pielgrzymkowy świętego Jana Nepomucena stoi w Žďárze na wzgórzu Zelená hora w Kraju Wysoczyna, niedaleko dawnego klasztoru cystersów. Jest dziełem architekta Jana Błażeja Santiniego-Aichla i od roku 1994 wchodzi w skład światowego dziedzictwa.[2]
Powstanie
Według stron parafii impuls do budowy wyszedł od opata klasztoru w Žďárze Václava Vejmluvy, który był czcicielem Jana Nepomucena jeszcze przed jego beatyfikacją i kanonizacją.[1] Budowę rozpoczęto 13 sierpnia 1719 roku, w środku sezonu budowlanego, co dla takiego przedsięwzięcia było niezwykłe. Chodziło zapewne o prace przygotowawcze, czyli wytyczenie, kopanie i murowanie fundamentów.[1] Według Národní památkový ústav kościół wzniesiono w latach 1719–1722.[2] Miejsce na zespół wybierano tak, aby poza wymaganiami przestrzennymi uwydatniało oddziaływanie niezwykłej architektury.[1]
Architektura
Národní památkový ústav określa kościół jako najoryginalniejszy przykład tak zwanej gotyki barokowej. Jest poświęcony Janowi Nepomucenowi, dostojnikowi kościelnemu drugiej połowy XIV wieku, który poniósł śmierć męczeńską wskutek niezgody z władcą i z czasem został zaliczony do czeskich patronów krajowych.[2] Niewielka budowla centralna ma rzut i przestrzeń oparte na symbolice pięciu gwiazd w aureoli świętego. Kształt wyznaczają przenikające się koła w formie pięcioramiennej gwiazdy. Kościół ma pięć wejść i pięć nisz ołtarzowych, wokół środka stoi dwa razy po pięć kaplic, a na ołtarzu głównym jest pięć gwiazd i pięciu aniołów. W szczycie kopuły umieszczony jest symbol języka świętego, atrybut niewyjawienia tajemnicy spowiedzi. Kościół otacza ambit, którego rzut jest złożony i który jest kompozycyjnie powiązany z budowlą centralną.[2]
Miejsce pielgrzymkowe i późniejsze losy
Kościół należał do najliczniej odwiedzanych miejsc pielgrzymkowych, a w zespole odbywały się barokowe uroczystości, które osiągnęły szczyt w roku 1735 obchodami pięćsetlecia założenia klasztoru.[1] W latach 1922 i 1923 wymieniono tylko część okien, a ambit niszczał. W czasie drugiej wojny światowej i w latach powojennych zespołowi brakowało remontów i konserwacji.[1]