Karta 77 była inicjatywą obywatelską w komunistycznej Czechosłowacji, której deklaracja została opublikowana 6 stycznia 1977 roku i podpisana przez 241 obywateli.
Karta 77 to nazwa inicjatywy obywatelskiej w komunistycznej Czechosłowacji i zarazem jej deklaracji, opublikowanej 6 stycznia 1977 roku. Podpisało ją 241 czechosłowackich obywateli, a na zewnątrz reprezentowało ich trzech rzeczników: filozof Jan Patočka, polityk Jiří Hájek i dramaturg Václav Havel.[1]
Treść deklaracji
Deklaracja powoływała się na dokumenty międzynarodowe przyjęte przez państwo czechosłowackie i przypominała, że odpowiedzialność za przestrzeganie praw człowieka i praw obywatelskich spoczywa przede wszystkim na władzy politycznej i państwowej. Zwracała też uwagę, że swoją część odpowiedzialności za ogólne stosunki ponosi każdy.[1] Według instytutu Vojenský historický ústav Praha opierała się na ustaleniach helsińskich, w których Czechosłowacja zobowiązała się do poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności. Instytut określa ją jako najbardziej znany dokument epoki krytykujący stosunki w komunistycznej Czechosłowacji.[2] Inicjatywa, jak podaje, nie wyznaczała się politycznie przeciwko komunizmowi ani socjalizmowi i podkreślała, że nie jest bazą opozycyjnej działalności politycznej.[2]
Reakcja reżimu
Według Rządu Czech represje wobec sygnatariuszy rozpoczęły się tego samego dnia. Przeprowadzono dziesiątki rewizji domowych, a wielu sygnatariuszy zatrzymano. W środkach przekazu rozpoczęła się szeroka kampania przeciwko Karcie, choć tekst deklaracji nigdzie nie został oficjalnie opublikowany.[1] Według instytutu Vojenský historický ústav Praha 6 stycznia, podczas rozpowszechniania tekstu, Służba Bezpieczeństwa aresztowała rzecznika Václava Havla oraz sygnatariuszy Pavla Landovskiego i Ludvíka Vaculíka.[2]
Pierwszym publicznym wystąpieniem władz w prasie był artykuł „Ztroskotanci a samozvanci” („Rozbitkowie i samozwańcy”), opublikowany 12 stycznia w dzienniku Rudé právo. Przejęły go inne gazety, w tym armijny dziennik Obrana lidu, w którym ukazał się dzień później.[2] Instytut zauważa, że nie cytuje się w nim nawet tekstu deklaracji. Atak nie był jego zdaniem skierowany przeciwko dokumentowi, lecz przeciwko sygnatariuszom i kręgowi osób wokół nich. Obrana lidu drukowała również rezolucje z zebrań wojskowych i głosy żołnierzy, którzy potępiali deklarację, nie czytając jej.[2]
Dalszy rozwój wydarzeń
Rzecznik Jan Patočka zmarł 13 marca 1977 roku. Rząd wiąże jego śmierć z prześladowaniami związanymi z jego zaangażowaniem. W atmosferze represji i publicznego szkalowania swoje podpisy dołączyły kolejne setki obywateli.[1]
Upamiętnienie
W 40. rocznicę opublikowania deklaracji Rząd Czech wydał 9 stycznia 2017 roku oświadczenie, w którym przyznaje się do tradycji walki Karty 77 o prawa człowieka i prawa obywatelskie i określa ją jako ważny ruch w nowożytnych dziejach Czech. Oddaje w nim hołd ofiarom represji związanych z Kartą i z innymi ówczesnymi niezależnymi inicjatywami.[1]