Bazylika świętego Prokopa to romańsko-gotycki kościół dawnego klasztoru benedyktynów na lewym brzegu rzeki Igława w Třebíči, wpisany od 2003 roku na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Bazylika świętego Prokopa stoi na terenie dawnego klasztoru benedyktynów na lewym brzegu rzeki Igława w Třebíči. Według Národní památkový ústav zespół klasztorny stanowi dominantę bryłową w obrazie miasta [2]. Budowla jest trójnawowa i łączy elementy stylu romańskiego i gotyckiego [1].
Historia
Klasztor benedyktynów w Třebíči został założony w 1101 roku [2]. Pierwotnie drewniany zespół klasztorny został w pierwszej połowie XIII wieku przebudowany na kamienny, a na miejscu starszej świątyni opackiej powstał kościół klasztorny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny [1]. Od drugiej połowy XVII wieku budowla zaczęła być nazywana bazyliką świętego Prokopa [1].
W 1468 roku budowla została uszkodzona podczas oblężenia Třebíča przez wojska króla węgierskiego Macieja Korwina [1]. Następnie przez ponad dwa stulecia służyła celom świeckim, a konkretnie jako stajnia, spichlerz zbożowy i browar [1]. Przywrócenie funkcji sakralnej nastąpiło dopiero po przebudowie za rządów rodu Wallensteinów, kiedy kościół został ponownie poświęcony świętemu Prokopowi [1].
Elementy architektoniczne
Do najcenniejszych części bazyliki należą malowidła ścienne w kaplicy opackiej oraz romańska rozeta z pierwotnym dziesięcioczęściowym kamiennym maswerkiem [1]. Godna uwagi jest także krypta, której sklepienie podtrzymuje pięćdziesiąt kolumn [1]. Národní památkový ústav opisuje wnętrze budowli jako niepowtarzalne dzięki unikatowym sklepieniom, a wymienia także bogato profilowany portal wejściowy osłonięty kolumnowym przedsionkiem, liczne detale kamieniarskie i malowidła ścienne w zakrystii [2].
Znaczenie i ochrona
Bazylika świętego Prokopa jest częścią zespołu dawnego klasztoru benedyktynów, który w 2003 roku został wpisany na Listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO wraz z żydowską dzielnicą Třebíča i cmentarzem żydowskim [1][2]. Národní památkový ústav przedstawia ten wpis jako ochronę zabytków o statusie międzynarodowym, obejmujących zarówno kulturę żydowską, jak i chrześcijańską na lewym brzegu Igławy [2].