Archikatedra Świętych Wita, Wacława i Wojciecha na Zamku Praskim, założona w 1344 roku i ukończona w 1929 roku; świątynia koronacyjna czeskich królów.
Archikatedra Świętych Wita, Wacława i Wojciecha jest katedrą na terenie Zamku Praskiego i kościołem katedralnym arcybiskupa Pragi.[1] Odbywały się w niej koronacje czeskich królów i królowych. Spoczywają w niej szczątki patronów kraju, władców, szlachty i arcybiskupów.[2] Katedra była celem pochodów koronacyjnych, które prowadziły Drogą Królewską na Zamek Praski.[3]
Wcześniejsze budowle
Dzisiejsza świątynia jest trzecim kościołem o tym samym wezwaniu w tym samym miejscu. Przedromańską rotundę założył tu książę Wacław około roku 925, według innej informacji w roku 929.[2][1] Po roku 1060 zastąpiła ją trójnawowa bazylika z dwiema wieżami, której budowę rozpoczął książę Spytihněv.[2][1] Znaczenie kościoła wzrosło po utworzeniu biskupstwa praskiego w roku 973.[2]
Budowla gotycka
Papież Klemens VI zgodził się bullą z 30 kwietnia 1344 roku na utworzenie arcybiskupstwa praskiego.[1] W dniu 21 listopada 1344 roku położył król Jan Luksemburski w obecności synów Karola i Henryka oraz pierwszego arcybiskupa praskiego Arnošta z Pardubice kamień węgielny gotyckiej świątyni.[4] Za Mateusza z Arras, a po nim Piotra Parlera powstały chór z wieńcem kaplic, Kaplica Świętego Wacława, Zlatá brána i dolna część wielkiej wieży południowej.[2] Budowę przerwały w 1419 roku wojny husyckie i świątynia przez stulecia pozostała niedokończona.[2]
Dokończenie budowy
Remont pierwotnej części i neogotyckie dokończenie budowy rozpoczęła w drugiej połowie XIX wieku Jednota pro dostavění chrámu sv. Víta.[2] Neogotyckie dokończenie trwało w latach 1872–1929. Obie wieże zachodnie ukończono w roku 1892.[4] Katedrę konsekrowano 28 września 1929 roku w obecności prezydenta Tomáša Garrigue Masaryka i arcybiskupa Františka Kordača.[1]
Wielka wieża południowa
Budowę wielkiej wieży południowej rozpoczął Piotr Parler pod koniec XIV wieku. W XVI wieku dobudowano renesansowy ganek, a w XVIII wieku wieża otrzymała obecną kopułę.[5] Kopułę z 1770 roku zaprojektował budowniczy Zamku Praskiego Nicolò Pacassi. Wieża ma 99,3 m wysokości, a na jej galerię prowadzi 287 stopni.[4] W wieży wisi dzwon Zikmund z 1549 roku, ważący według szacunków około 15 ton, największy dzwon w Republice Czeskiej.[5]
Wnętrze
Kaplica Świętego Wacława z grobem patrona kraju ma okładzinę ścian z kamieni szlachetnych i malowidła ścienne z XIV wieku. Z kaplicy wchodzi się do Korunní komora, w której przechowywane są České korunovační klenoty.[2] Krypta królewska jest największym miejscem pochówku czeskich władców. Spoczywa w niej 14 czeskich książąt i królów, między innymi Karol IV, Wacław IV, Władysław Pogrobowiec, Jerzy z Podiebradów i Rudolf II.[1] Srebrny nagrobek świętego Jana Nepomucena z 1736 roku powstał według projektu Josepha Emanuela Fischera von Erlach.[1]
Zarządzanie i współczesność
Na mocy porozumienia prezydenta Václava Klausa i arcybiskupa Dominika Duki państwo uzyskało w instytucji Správa Pražského hradu budowlę katedry, a kapituła metropolitalna zachowała ruchome wyposażenie. Kapituła zapewnia funkcjonowanie liturgiczne, a Správa Pražského hradu funkcjonowanie turystyczne.[1] Wnętrze zwiedza rocznie około 2 milionów odwiedzających.[1] W czerwcu 2026 roku poświęcono w katedrze nowe organy organmistrza Gerharda Grenzinga z czterema manuałami, 122 rejestrami i 5755 piszczałkami. Ostateczna cena miała wynieść najwyżej 160 milionów koron, a większość pieniędzy zebrano w zbiórce ogólnokrajowej.[6]