Funkcjonalistyczny budynek w praskich Holešovicach z lat 1925–1928, zbudowany dla Pražské vzorkové veletrhy; po pożarze w 1974 roku odbudowany dla Galerii Narodowej w Pradze.
Veletržní palác to funkcjonalistyczny budynek przy ulicy Dukelských hrdinů w praskich Holešovicach. Zbudowali go w latach 1925–1928 architekci Josef Fuchs i Oldřich Tyl dla spółki Pražské vzorkové veletrhy i w swoim czasie była to największa budowla tego rodzaju na świecie.[2] Od 1976 roku pałac należy do Galerii Narodowej w Pradze, która wystawia w nim zbiory sztuki nowoczesnej i współczesnej.[2][1]
Powstanie
Konkurs architektoniczny ogłoszono w 1924 roku. Przewidywał on dzielnicę handlową wzorowaną na Londynie, Hamburgu lub Berlinie, w której miały stanąć dwa pałace targowe, budynek administracyjny i hotel.[1] Zbudowano tylko jeden pałac.[5] Symetryczny projekt Oldřicha Tyla został w drugiej rundzie przepracowany wspólnie z Josefem Fuchsem w formę asymetryczną z poziomymi oknami taśmowymi i żelbetowym szkieletem.[1] W uroczystym otwarciu z okazji dziesiątej rocznicy powstania Czechosłowacji wzięło udział do 560 tysięcy osób.[1]
Budowa
Budynek zajmuje cały kwartał ulic. Ma 130 m długości i 70 m szerokości, dziewięć kondygnacji nadziemnych i dwie podziemne oraz elewację ze sztucznego kamienia.[1] Památkový katalog Národního památkového ústavu opisuje fasadę złożoną z ciosowych brył o zróżnicowanym wykończeniu powierzchni; główną elewację od strony ulicy Dukelských hrdinů tworzy czterokondygnacyjny pas z nieprzerwanymi oknami taśmowymi, który powyżej drugiej kondygnacji wysuwa się przed lico budynku.[4] Wewnątrz znajdują się dwie hale. Wielka hala na południu o wymiarach około 80 × 40 m, zwieńczona na wysokości 15 m szklanym stropem, służyła do wystawiania maszyn.[4] Mała hala na północy ma około 31 m wysokości i otacza ją sześć pięter otwartych galerii.[1] W suterenie mieściło się kino Bio Favorit, później kino Veletrhy.[1][4]
Targi i przedsiębiorstwa handlu zagranicznego
Do 1941 roku w pałacu odbyło się 26 wiosennych i jesiennych targów międzynarodowych. W latach 1934–1938 targi praskie pod względem znaczenia plasowały się za Lipskiem i Londynem.[1] W czasie okupacji budynek zajęły niemieckie urzędy.[5] Po wojnie targi odbywały się w latach 1946–1951; ostatnim, 52. targom w 1951 roku towarzyszyła dekoracja w duchu socrealizmu.[1] Następnie pałac służył jako siedziba administracyjna przedsiębiorstw handlu zagranicznego, wśród nich Kovo, Centrotex i Motokov, a na parterze mieściły się sklepy Tuzex.[1]
Pożar i odbudowa
Pożar zgłoszono pod wieczór 14 sierpnia 1974 roku. Powstał w lakierni na czwartym piętrze wskutek samozapłonu pokostu i rozprzestrzeniał się pasażami i szybami wind.[3][1] W akcji uczestniczyło 25 jednostek straży pożarnej, a z kina ewakuowano 600 osób. Koniec likwidacji pożaru ogłoszono 20 sierpnia.[3][1] Z budynku pozostał tylko żelbetowy szkielet, a szkody sięgnęły 220 milionów.[3] Słychać było głosy za rozbiórką, ale władze zdecydowały o odbudowie.[3] Rekonstrukcję zaprojektował libereckie Stavoprojekt (SIAL) pod kierunkiem Karla Hubáčka, a głównym architektem był Miroslav Masák. Odbudowa zachowała układ przestrzenny budynku, podział fasad i proporcje powierzchni przeszklonych i pełnych.[1] Pierwszy etap ukończono w 1993 roku, w 1995 roku dla publiczności otwarto trzy piętra ze stałą ekspozycją, a cała przestrzeń wystawiennicza była gotowa w 2000 roku.[3] Galeria ma w pałacu około 22 tysięcy m² powierzchni wystawienniczej.[1]
Strony, które tu odsyłają
Źródła
- Městská část Praha 7 —
- Národní galerie Praha — 12 czerwca 2026
- Národní galerie Praha — 12 kwietnia 2026
- Národní památkový ústav, Památkový katalog
- Městská část Praha 7