Kraje w Czechach są jednostkami terytorialnymi i administracyjnymi, które od 1 stycznia 2000 roku tworzą czternaście wyższych jednostek samorządu terytorialnego: trzynaście krajów oraz obszar Pragi. Powstały na podstawie ustawy konstytucyjnej nr 347/1997 Sb.[1].
Historia ustroju krajowego
Według Český statistický úřad kraje miały strukturę podobną do dzisiejszej już w połowie XIX wieku. Po ich zniesieniu w latach 1867 i 1868 podział administracyjny państwa opierał się do 1948 roku na powiatach i ziemiach[1].
W 1949 roku ziemie zniesiono i po raz pierwszy od 1868 roku powrócił ustrój krajowy. Utworzono trzynaście krajów, przy czym Praga była odrębną jednostką terytorialną. W reformie terytorialnej z 1960 roku dotychczasowe kraje i powiaty zastąpiło siedem nowych krajów oraz odrębny obszar stolicy. Tak wyznaczone kraje istnieją według urzędu statystycznego do dziś[1].
Kraje od 2000 roku
Z dniem 1 stycznia 2000 roku powstało trzynaście nowych krajów, a czternastą jednostką była Praga. Ich siedziby są takie same jak siedziby krajów obowiązujących w latach 1949-1960 i od tych siedzib wywiedziono także nazwy, z wyjątkiem Kraju środkowoczeskiego. W unijnej klasyfikacji statystycznych jednostek terytorialnych odpowiadają poziomowi NUTS 3. Od 2000 roku w kraju istnieją więc obok siebie kraje według ustawy z 1960 roku oraz nowe kraje wyznaczone ustawą konstytucyjną z 1997 roku[1].
Pod koniec 2015 roku ministerstwo spraw wewnętrznych powołało na zalecenie Rady Rządu ds. Administracji Publicznej grupę roboczą, która miała przygotowywać dla rządu propozycje nowego podziału administracyjnego państwa[1].
Zmiany granic i nazw
Na wniosek gmin w 2005 roku dwadzieścia pięć gmin przeszło z Kraju Wysoczyna do Kraju południowomorawskiego, a trzy gminy z Kraju morawsko-śląskiego do Kraju ołomunieckiego. Kolejne zmiany granic nastąpiły w 2016 roku, kiedy zniesiono obszar wojskowy Brdy i określono granice czterech obszarów wojskowych. Zmiana dotyczyła par krajów: środkowoczeski i pilzneński, karlowarski i ustecki, południowomorawski i ołomuniecki, a także ołomuniecki i morawsko-śląski[1].
W 2001 roku zmieniono nazwy czterech krajów. Brněnský kraj nazywa się obecnie południowomorawskim, Budějovický kraj zastąpił południowoczeski, a Ostravský kraj morawsko-śląski. Jihlavský kraj otrzymał nazwę Wysoczyna, a w 2011 roku przemianowano go na Kraj Wysoczyna[1].
Policja i podział według krajów
Podział terytorialny według krajów znalazł odzwierciedlenie także w organizacji Policja Republiki Czeskiej. Dotychczasowych osiem krajowych dyrekcji miało się z dniem 1 stycznia 2010 roku zmienić w czternaście, odpowiadających podziałowi administracyjnemu kraju. Przykładowo dyrekcja Západočeský kraj została podzielona na dyrekcje Kraju karlowarskiego i Kraju pilzneńskiego, dyrekcja Severočeský kraj na dyrekcje Kraju libereckiego i Kraju usteckiego, a dyrekcja Východočeský kraj na dyrekcje Kraju pardubickiego i Kraju hradeckiego[2].
Wystawa o zmianach granic
Ministerstvo vnitra České republiky zorganizowało 17 października 2018 roku w Pradze konferencję i wernisaż wystawy map zatytułowanej „100 lat zmian granic naszych regionów”. Wydarzenia odbyły się w ramach obchodów stulecia powstania Czechosłowacji. Konferencja poświęcona była temu, jak podział administracyjny państwa rozwijał się w przeszłości i jak wygląda obecnie. Po wystawie nastąpiła wystawa objazdowa, która miała być bezpłatnie dostępna dla publiczności i stopniowo pojawiać się w poszczególnych krajach[3].