Zegar astronomiczny z 1410 roku na południowej ścianie wieży ratusza staromiejskiego w Pradze.
Praski zegar astronomiczny, także Orloj praski, to zegar astronomiczny na południowej ścianie wieży ratusza staromiejskiego na Rynku Staromiejskim w Pradze. Po raz pierwszy jest poświadczony w dokumencie z 9 października 1410 roku.[1] Właścicielem zegara jest miasto stołeczne Praga, a zegar jest narodowym zabytkiem kultury.[1]
Historia
Zegar zbudował w 1410 roku królewski zegarmistrz Mikuláš z Kadaně według obliczeń mistrza praskiego uniwersytetu, astronoma Jana Šindela. Umieszczono go w przybudówce między dwoma południowymi przyporami wieży.[2][3] Pod koniec XV wieku zegar rozbudował i zmienił Jan z Růže, zwany mistrzem Hanušem.[4][3] Wiąże się z nim legenda, według której rajcy kazali go oślepić po ukończeniu dzieła. Prague City Tourism podaje ją jako zmyślenie.[4] W 1865 roku zegar się zatrzymał. Naprawił go zegarmistrz Ludvík Hainz, a o zegar troszczyli się potem także jego potomkowie.[5] W maju 1945 roku, podczas powstania praskiego, ratusz spłonął. Zegar osadzony na drewnianej konstrukcji runął i ponownie pojawił się na fasadzie wieży po trzech latach.[4]
Opis
Zegar ma trzy części ułożone jedna nad drugą: pochód apostołów, astronomiczną tarczę i kalendarium.[3] Co godzinę od 8 do 23 w dwóch okienkach pokazuje się dwunastu apostołów. Ruchowi towarzyszą figury po bokach tarczy: kościotrup, Turek, Skąpiec i Próżniak.[5] Figury apostołów autorstwa Eduarda Veselego zniszczył pożar w maju 1945 roku. Dzisiejsze drewniane rzeźby wyrzeźbił w 1948 roku Vojtěch Sucharda.[5] Tarczę kalendarzową z alegoriami miesięcy wykonał w 1865 roku Josef Mánes. Oryginał jest przechowywany w Muzeum Prahy, a w ratuszu znajduje się kopia Bohumila Číly z 1946 roku.[5] Zegar wskazuje czas środkowoeuropejski, babiloński, gwiazdowy i staroczeski. Czas babiloński dzieli okres od wschodu do zachodu Słońca na dwanaście godzin, których długość się zmienia. Zimą taka godzina trwa 40 minut, latem 80 minut.[4] Mechanizm zegarowy można rozebrać na 750 części.[4]
Naprawa w latach 2018 i 2019
W 2018 roku zegar przeszedł dziewięciomiesięczną rekonstrukcję, którą Magistrát hlavního města Prahy opłacił kwotą blisko 10 milionów koron. Ponownie uruchomiono go w dniu św. Wacława.[1] Specjaliści zwrócili następnie uwagę, że astronomiczna tarcza została namalowana błędnie, a w maju 2019 roku Magistrát hlavního města Prahy kazał ją namalować na nowo.[1] Ratusz z zegarem udostępnia publiczności spółka Prague City Tourism.[5]