Przystąpienie Republiki Czeskiej do Unii Europejskiej było długotrwałym procesem, który rozpoczął się już w grudniu 1989 roku wyrażeniem zainteresowania członkostwem we Wspólnotach Europejskich, a następnie obejmował układ o stowarzyszeniu, złożenie wniosku w styczniu 1996 roku oraz zaproszenie do negocjacji akcesyjnych w grudniu 1997 roku.[1]
Początki: 1989–1991
W grudniu 1989 roku ówczesny premier Marián Čalfa wysłał do przewodniczącego Komisji WE Jacques'a Delorsa list, w którym wyraził zainteresowanie Czechosłowacji członkostwem we WE. Pierwsza dyplomacja po listopadzie 1989 roku, kierowana przez Jiříego Dienstbiera, kontynuowała linię z dni rewolucji: w Zasadach programowych Forum Obywatelskiego z 26 listopada 1989 roku znalazło się sformułowanie o liczeniu się z włączeniem w europejską integrację, a hasło „Z powrotem do Europy” wyrażało cel przyszłej orientacji polityki zagranicznej.[1]
Integrację krajów dawnego bloku wschodniego miały ułatwić układy o stowarzyszeniu, których kształt zaproponowała Komisja WE. Rozmowy o układzie o stowarzyszeniu Czechosłowacja rozpoczęła 20 grudnia 1990 roku, a pod koniec 1991 roku podpisano Układ europejski o stowarzyszeniu ČSFR, Węgier i Polski ze Wspólnotami Europejskimi.[1]
Okres 1992–1996
Przy rozpadzie Czechosłowacji w 1992 roku WE zawiesiły ratyfikację Układu europejskiego. Samodzielna Republika Czeska, której politykę zagraniczną prowadził minister Josef Zieleniec, dążyła do nadrobienia opóźnienia, które powstało wskutek ponownego podpisania układu. W 1993 roku podpisano Układ europejski ustanawiający stowarzyszenie Republiki Czeskiej z jednej strony oraz WE i ich państw członkowskich z drugiej. W życie wszedł 1 lutego 1995 roku; do tego czasu stosunki regulowała Umowa przejściowa.[1]
Na posiedzeniu w Kopenhadze w czerwcu 1993 roku Rada Europejska zdecydowała, że stowarzyszone kraje Europy Środkowej i Wschodniej, które sobie tego życzą, mogą zostać członkami Unii Europejskiej. Przystąpienie uzależniła od zdolności kraju do przyjęcia zobowiązań wynikających z członkostwa, spełnienia warunków gospodarczych i politycznych oraz wystarczających zdolności administracyjnych i sądowych do przejęcia dorobku prawnego (acquis).[1]
W grudniu 1994 roku Rada Europejska w Essen wezwała Komisję do szczegółowej analizy skutków rozszerzenia na wschód dla polityk UE i jej przyszłego rozwoju. Sprawozdanie przedstawiono na posiedzeniu w Madrycie w grudniu 1995 roku, gdzie Rada poprosiła Komisję, aby po zakończeniu konferencji międzyrządowej opracowała opinie o poszczególnych wnioskach o członkostwo oraz dokument zbiorczy o przebiegu rozszerzenia.[1]
Wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej Republika Czeska złożyła 17 stycznia 1996 roku za pośrednictwem premiera Václava Klausa.[1]
Okres 1996–2004
W lipcu 1997 roku Komisja Europejska opublikowała dokument Agenda 2000, w którym opowiedziała się za ideą „silniejszej i większej unii”, oraz opinie o gotowości wszystkich krajów kandydujących. Komisja ogłosiła również, że będzie regularnie informować Radę Europejską o postępach kandydatów z Europy Środkowej i Wschodniej. W swojej opinii zalecyła rozpoczęcie negocjacji członkowskich z Republiką Czeską, Węgrami, Polską, Estonią, Słowenią i Cyprem.[1]
W grudniu 1997 roku Rada Europejska na szczycie w Luksemburgu zobowiązała Komisję do opracowywania regularnych sprawozdań o postępach państw kandydujących w przygotowaniach do członkostwa. Na zalecenie Komisji Rada Europejska na posiedzeniu w Luksemburgu 13 grudnia 1997 roku zdecydowała o oficjalnym zaproszeniu 11 państw kandydujących do przystąpienia do UE.[1]