Proces Slánskiego był sfingowanym procesem politycznym w Czechosłowacji, który odbył się w listopadzie 1952 roku. Oskarżonymi byli były sekretarz generalny Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Czechosłowacji (KSČ) Rudolf Slánský i inni wysocy funkcjonariusze partii. [1][2]
Przyczyny i przygotowania
Pod kierownictwem Rudolfa Slánskiego w latach pięćdziesiątych odbyły się dziesiątki procesów politycznych według wzoru radzieckiego, w tym proces Milady Horákovej. Według Český rozhlas historycy wiążą upadek Slánskiego właśnie z tym procesem, nad którym czuwali radzieccy doradcy. Z ich punktu widzenia nie był on doskonały, dlatego szukali oskarżonych stojących jeszcze wyżej. Z taką możliwością wychodzi historyk Jiří Kocián z Ústav pro soudobé dějiny. [1] Slánský został aresztowany 23 listopada 1951 roku. [3]
Przebieg i wyroki
Według dokumentu Česká televize proces zakończył się w listopadzie 1952 roku jedenastoma straconymi dawnymi wysokimi funkcjonariuszami KSČ. Przed sądem odpowiadali na pytania oskarżycieli i sędziów, które znali z góry, oraz wygłaszali wyuczone przyznania się do winy wraz z oskarżeniami dawnych współpracowników. [3] Rudolf Slánský otrzymał karę śmierci w listopadzie 1952 roku. [1] Komisja Bezpieczeństwa Komitetu Centralnego KSČ liczyła dziewięciu członków i to ona zatwierdziła scenariusz procesu Milady Horákovej. Po tym procesie na szubienicy skończyło obok Slánskiego jeszcze czterech jej członków. [1]
Losy skazanych
Najmłodszym z jedenastu straconych był Rudolf Margolius, wiceminister handlu zagranicznego, urodzony w 1913 roku w Pradze. W czasie wojny z powodu żydowskiego pochodzenia został w 1941 roku wraz z żoną deportowany do getta łódzkiego, a później do Auschwitz; przeżył także Dachau, skąd w kwietniu 1945 roku uciekł. Do KSČ wstąpił pod koniec 1945 roku. W 1948 roku został szefem gabinetu ministra handlu zagranicznego, a w 1949 roku wiceministrem, kierował handlem z krajami kapitalistycznymi i wynegocjował kilka umów gospodarczych z Wielką Brytanią. [2]
W styczniu 1952 roku Margolius został aresztowany i zaliczony do grupy wokół Slánskiego. W listopadzie 1952 roku oskarżono go w procesie o negocjowanie umów gospodarczych z Zachodem, chociaż Związek Radziecki chciał, aby gospodarka zwróciła się ku krajom bloku socjalistycznego. Według Český rozhlas historycy do dziś uważają jego włączenie do procesu za niejasne, ponieważ nie należał do wysoko postawionych komunistów ani nie miał powiązań z aparatem bezpieczeństwa. Został powieszony 3 grudnia 1952 roku w Pradze i przed śmiercią napisał dwa listy, do żony i do syna. [2] Radio wspomina także Ludvíka Frejkę, który przed sądem przyznał się do wszystkiego i również został powieszony. [2]
Kontekst
Dokument Česká televize Kdo jinému jámu z 2020 roku (reżyseria Martin Vadas) wyjaśnia, że radzieccy doradcy, których do kraju zaprosili Slánský i Klement Gottwald, wyznaczali przebieg inscenizowanych procesów i że Slánský stał się ich ofiarą. [3]