Leoš Janáček (1854–1928) był czeskim kompozytorem, dyrygentem, pedagogiem i folklorystą, który większość życia działał w Brnie.
Leoš Janáček (1854–1928) był czeskim kompozytorem, nauczycielem, dyrygentem, pianistą, pisarzem i folklorystą. Urodził się w Hukvaldach, ale większość życia spędził w Brnie, gdzie odbyła się prapremiera przeważającej części jego dzieł. Według strony Národní divadlo Brno należy do najwybitniejszych twórców muzycznych dwudziestego wieku.[1]
Miejsce w muzyce
Datą urodzenia Janáček należy do pokolenia Antonína Dvořáka, ale swoimi utworami należy według Národní divadlo Brno do najbardziej progresywnej muzyki minionego stulecia. W wieku niemal siedemdziesięciu lat stał obok kompozytorów młodszych o jedno lub dwa pokolenia, takich jak Arnold Schönberg, Alban Berg i Igor Strawiński. Pod koniec życia stał się jednym z najbardziej lubianych kompozytorów, a mimo to pozostał ściśle związany z Brnem. Do rozwoju tamtejszego życia kulturalnego przyczynił się działalnością organizacyjną, dyrygencką i pedagogiczną.[1]
Dzieciństwo i studia
W 1865 roku jako jedenastolatek przyjechał z Hukvald do Brna. Ojciec wysłał go do fundacji augustiańskiego opactwa św. Tomasza w dzielnicy Staré Brno. Opactwem kierował wówczas światły opat Cyril Napp, a działali w nim na przykład kompozytor Pavel Křížkovský, twórca genetyki Gregor Mendel oraz filozof i dziennikarz František Matouš Klácel. Utalentowani muzycznie chłopcy przyjęci do fundacji nazywani byli od jasnoniebieskich mundurków „modráčci” i otrzymywali dobre wykształcenie muzyczne, aby mogli uczestniczyć w występach i koncertach opactwa.[1]
Następnie Janáček uczył się w niemieckiej szkole średniej o profilu humanistycznym i przyrodniczym oraz w brneńskim instytucie nauczycielskim. Po ukończeniu go w 1874 roku pozostał w instytucie jako pomocniczy nauczyciel. W 1874 roku został też przyjęty do praskiej szkoły organistów. W latach 1879 i 1880 krótko studiował w konserwatoriach w Lipsku i Wiedniu, lecz uznał, że nie ma się tam już czego uczyć.[1]
Działalność w Brnie
Działał jako chórmistrz i dyrygent w Řemeslnický spolek Svatopluk (1873–1876) oraz w Filharmonický spolek Beseda brněnská (1876–1888). Beseda rozwinęła się pod jego kierunkiem w duży zespół kantatowy, z którym mógł wykonywać na przykład Requiem Mozarta, Missa solemnis Beethovena i Stabat Mater Dvořáka. W tym czasie już komponował i odchodził od kariery nauczycielskiej. Zaangażował się również w Družstvo českého národního divadla v Brně, Ruský kroužek i Klub přátel umění.[1]
Wkrótce po powrocie z Lipska ożenił się ze Zdeną Schulzovą, córką dyrektora instytutu nauczycielskiego. Według strony Národní divadlo Brno małżeństwo nie było zbyt szczęśliwe, a pierwszy poważny kryzys nastąpił wkrótce po ślubie, choć parze urodziła się córka Olga.[1]