Klasztor Na Slovanech, zwany także Emauzy, to opactwo benedyktyńskie na praskim Nowym Mieście, które w 1347 roku założył Karol IV dla liturgii słowiańskiej.
Klasztor Na Slovanech, potocznie nazywany Emauzy, to opactwo benedyktyńskie na Nowym Mieście w Pradze. Według tradycji świętowacławskiej stał na jego miejscu już wcześniej kościół należący do kapituły wyszehradzkiej, który miał według legendy założyć i odwiedzać święty Wacław. W XIII wieku służył jako kościół parafialny.[1]
Założenie i budowa
Karol IV uzyskał zgodę na założenie klasztoru z liturgią słowiańską od papieża Klemensa VI, swojego dawnego wychowawcy z Paryża. Akt fundacyjny klasztoru benedyktynów słowiańskich wystawił 21 listopada 1347 roku w Norymberdze.[1]
Do Pragi przybyli w 1348 roku benedyktyni słowiańscy używający pisma głagolickiego z klasztoru świętych Kosmy i Damiana na wzgórzu Ćokovac nad rybacką osadą Tkon na wyspie Pašman koło Biogradu. Swój nowy klasztor zbudowali przy kościele poświęconym tym samym świętym, Kosmie i Damianowi.[1]
W poniedziałek wielkanocny 29 marca 1372 roku konsekrowano kościół opacki Najświętszej Maryi Panny, świętego Hieronima i patronów słowiańskich, czyli świętych Cyryla, Metodego, Wojciecha i Prokopa. Według źródła był to wówczas największy kościół w Pradze. Konsekracja odbyła się w obecności cesarza Karola IV oraz licznych zagranicznych arcybiskupów, biskupów i książąt, papież przysłał na uroczystość swojego legata.[1]
W nocy z 11 grudnia 1378 roku w kościele wystawiono trumnę z ciałem zmarłego fundatora klasztoru, cesarza Karola IV.[1]
Okres husycki i wczesna nowożytność
14 października 1419 roku klasztor oszczędzili husyci. W następnych latach mieściła się w nim administracja konsystorza utrakwistycznego i doszło tu do jedynej próby utrakwistycznego życia zakonnego.[1]
W 1593 roku klasztor ponownie stał się katolicki. 19 maja 1635 roku cesarz Ferdynand III zdecydował o przekazaniu klasztoru benedyktynom z Montserratu. Dotychczasowa niewielka wspólnota czeska przeniosła się na Stare Miasto do Kościoła Świętego Mikołaja w Pradze (Stare Miasto), gdzie pozostała do zniesienia tamtejszego klasztoru przez Józefa II.[1]
Kongregacja z Beuron i XX wiek
W 1880 roku na zaproszenie arcybiskupa kardynała Fryderyka Schwarzenberga klasztor przejęli benedyktyni nowo powstałej kongregacji z Beuron, wygnani ze swojego klasztoru świętego Marcina w Beuron. Stało się to w święto świętego Józefa, a opatem został Maurus Wolter.[1]
W latach 1880–1885 Emauzy były klasztorem macierzystym kongregacji z Beuron. W 1885 roku opatem emauzyjskim wybrano Benedikta Sautera, a w 1887 roku benedyktyni odzyskali Beuron.[1]
Po powstaniu Republiki Czechosłowackiej w 1918 roku część wspólnoty została zmuszona do opuszczenia Emauz, co przyczyniło się do powstania nowych klasztorów benedyktyńskich w Neresheim i w Krzeszowie-Grussau.[1]
W 1925 roku opatem został Arnošt Vykoukal. W okresie międzywojennym w klasztorze odbywały się tygodnie liturgiczne, a ojciec Metod Klement założył tu stowarzyszenie ministrantów Legio angelica, silnie zainspirowane skautingiem.[1]
Opat Arnošt Vykoukal forsował ideę powstania słowiańskiej konfederacji benedyktyńskiej, ponieważ męskie klasztory benedyktyńskie w krajach słowiańskich istniały wówczas tylko w Czechach i na Morawach. Z Emauz w 1924 roku odnowiono klasztor w Lubiniu. W 1931 roku opat Arnošt został ustanowiony wizytatorem apostolskim klasztorów benedyktynek w Polsce. Klasztor włożył wielki wysiłek w odkupienie klasztoru na Sázavie.[1]
Starania benedyktynów emauzyjskich o powrót do pierwotnej idei liturgii słowiańskiej poparł dekret Świętej Kongregacji Obrzędów z 21 maja 1920 roku, który zezwolił na odprawianie rytu łacińskiego w języku staro-cerkiewno-słowiańskim w określonych miejscach, między innymi na Velehradzie, na Sázavie, na Wyszehradzie w Pradze, w Emauzach, w katedrze świętego Wita, przy świętym Jerzym, w Starej Boleslavi i na Świętej Górze, i to w określone święta. Papież Pius XI wydał w tym związku kolejny dokument 21 marca 1924 roku.[1]
Kościółek świętych Kosmy i Damiana w XX i XXI wieku
W okresie międzywojennym z Emauz przygotowywano odnowę klasztoru w pierwotnym miejscu na wyspie Pašman, skąd benedyktyni słowiańscy przybyli w 1348 roku. W tym samym czasie tamtejszy kościółek świętych Kosmy i Damiana został przystosowany do liturgii bizantyjskiej.[1]
Po 1989 roku kościółek ponownie wyremontowano. Od 13 lipca 2000 roku odprawiane są w nim znów nabożeństwa, które zapewnia Egzarchat Greckokatolicki.[1]