Hornický region Erzgebirge/Krušnohoří obejmuje 22 składniki, z których 17 leży na terytorium saksońskim, a 5 w czeskiej części Gór Kruszcowych. Do miejsc czeskich należą Hornická krajina Jáchymov, Hornická krajina Abertamy – Boží Dar – Horní Blatná, Rudá věž smrti, Hornická krajina Krupka i Hornická krajina Mědník. Poszczególne miejsca wspólnie dokumentują wpływ, jaki wydobycie i przetwórstwo rud po obu stronach pasma miały na rozwój górnictwa i hutnictwa w Europie i na świecie [1].

Wpis na listę UNESCO

Na Listę światowego dziedzictwa kulturalnego i przyrodniczego UNESCO region został wpisany w 2019 roku, i to jako wspólne dziedzictwo Republiki Czeskiej i Republiki Federalnej Niemiec [2]. Komitet Światowego Dziedzictwa potwierdził 6 lipca 2019 roku, że miejsce spełnia trzy kryteria określone w Wytycznych operacyjnych do Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa, a konkretnie kryteria ii), iii) i iv) [2].

Według kryterium ii) region dokumentuje rolę Gór Kruszcowych jako ośrodka innowacji technologicznych i naukowych od renesansu po czasy nowożytne, przenoszonych do innych regionów górniczych świata, zwłaszcza za pośrednictwem systemu edukacji górniczej i działalności górników z Gór Kruszcowych za granicą [2]. Kryterium iii) odnosi się do wpływu górnictwa na życie społeczne regionu, w tym do hierarchicznej organizacji zarządu górniczego rozwijanej od początku XVI wieku, która wpłynęła na system gospodarczy i prawny wydobycia w całej Europie kontynentalnej [2]. Kryterium iv) uznaje region za spójny krajobraz górniczy, którego gospodarka była od XII do XX wieku kształtowana przez górnictwo, z zachowanymi wyrobiskami, zespołami technologicznymi i systemami gospodarki wodnej na powierzchni i pod ziemią [2].

Historia wydobycia

Wydobycie i przetwórstwo rud odbywały się w Górach Kruszcowych niemal nieprzerwanie przez ponad 800 lat, od XII do XX wieku, i były przez ten czas dominującą gałęzią gospodarki regionu [2]. Wydobywano zwłaszcza rudy srebra, cyny, kobaltu i żelaza, a w czasach nowszych także uran [1][2]. Ta długa historia wydobycia stworzyła, według opisu, krajobraz górniczy z zabytkami górnictwa na powierzchni i pod ziemią oraz z gęstą siecią miast górniczych, dla którego, jak podaje źródło, nie ma na świecie odpowiednika [1].

Hornická krajina Jáchymov

Wśród miejsc czeskich osobno opisana jest Hornická krajina Jáchymov. Miasto Jáchymov zostało założone w 1516 roku i krótko potem stało się obszarem wydobycia srebra w Górach Kruszcowych, w Europie i na świecie [1]. Lekarz miejski z Jáchymova Georgius Agricola położył tu w XVI wieku podstawy nauk o górnictwie, metalurgii, mineralogii i geologii złóż; jego dzieło „De re metallica libri XII” z 1556 roku służyło jako podręcznik nauk górniczych w Europie i na świecie przez ponad 200 lat [1]. Ordynacje górnicze z Jáchymova z XVI wieku wpływały na kształt ustawodawstwa górniczego aż do XIX wieku [1].

Od 1520 roku w mennicy w Jáchymovie bito srebrne talary wzorowane na saskich guldengroszach. Stały się one ogólnoeuropejskim synonimem dużych srebrnych monet handlowych i od połowy XVI wieku dały początek systemowi talarowemu stosowanemu w wielu krajach europejskich do końca XIX wieku; od nazwy talara z Jáchymova wywodzi się także nazwa dolara amerykańskiego [1]. Z rozwojem wydobycia srebra w Jáchymovie w XVI wieku wiąże się także szereg wynalazków technicznych, na przykład maszyna pompująca zwana mihadlo, wynaleziona w Jáchymovie w 1551 roku i używana w europejskich regionach górniczych aż do XIX wieku [1]. W 1716 roku w Jáchymovie założono pierwszą na świecie państwową szkołę górniczą, która stała się wzorem dla powstania podobnych szkół w monarchii habsburskiej i w innych częściach Europy [1].

Pozostałe miejsca czeskie

Oprócz Jáchymova czeski udział w obiekcie obejmuje jeszcze cztery inne miejsca: Hornická krajina Abertamy – Boží Dar – Horní Blatná, Rudá věž smrti, Hornická krajina Krupka i Hornická krajina Mědník [1]. Źródła nie opisują tych poszczególnych miejsc osobno poza ich imiennym wymienieniem wśród składników obiektu.

Źródła

  1. Národní památkový ústav
  2. Montanregion Krušné hory – Erzgebirge, o.p.s.