Dekrety Beneša to zbiorcze określenie dekretów prezydenta Republiki Czechosłowackiej, które powstały w czasie drugiej wojny światowej i krótko po niej.
Dekrety Beneša to zbiorcze określenie dekretów prezydenta Republiki Czechosłowackiej, które powstały w czasie drugiej wojny światowej i krótko po niej. Pełniły funkcję formy działalności ustawodawczej w okresie, gdy konstytucyjne organy republiki nie mogły działać.[1]
Powstanie i podstawa prawna
Tekst rządowy wyjaśnia powstanie dekretów sytuacją wojenną. Czechosłowacja stała się według niego pierwszą ofiarą totalnej wojny nazistowskich Niemiec, o czym świadczą układ monachijski, oderwanie części terytorium i następująca po nim okupacja reszty ziem czeskich. W czasie okupacji dawni obywatele czechosłowaccy narodowości niemieckiej zostali uznani za obywateli niemieckich, a część z nich stała się, jak podaje tekst, przez udział w oddziałach bojówkarskich Henleina de facto organami państwa niemieckiego na terytorium Czechosłowacji.[1]
Dekrety wydawano od utworzenia tymczasowej organizacji państwa w Wielkiej Brytanii w 1940 roku, kiedy rząd brytyjski, a stopniowo także inne państwa koalicji antynazistowskiej uznały prezydenta republiki za przedstawiciela ruchu oporu za granicą. Podstawą był konstytucyjny dekret prezydenta nr 2 z 15 października 1940 roku o tymczasowym sprawowaniu władzy ustawodawczej, opublikowany pod nr 20/1945 Sb.[1]
Dekrety wydawał prezydent na wniosek rządu, zazwyczaj po wypowiedzeniu się Rady Państwa jako doradczego organu politycznego. Współpodpisywali je premier i ministrowie odpowiedzialni za ich wykonanie. W przygotowaniu uczestniczyła również Rada Prawna. Obie instytucje zostały zniesione po utworzeniu rządu w Koszycach 4 kwietnia 1945 roku. Dekrety wydawano do czasu powołania Tymczasowego Zgromadzenia Narodowego, czyli do 28 października 1945 roku. Według przedmiotu regulacji dzieliły się na konstytucyjne i pozostałe, przy czym różniły się tylko treścią, nie formą przyjęcia.[1]
Nazwa i znaczenie
Česká televize zwraca uwagę, że samo określenie „Beneša” jest mylące. Edvard Beneš miał w czasie londyńskiego wychodźstwa duży wpływ na kształt dekretów, lecz w okresie powojennym podążał według niej raczej za zradykalizowaną polityką krajową. Dekrety miały ustabilizować powojenną Czechosłowację, ostatecznie posłużyły jednak także do szeroko zakrojonej nacjonalizacji i wysiedlenia milionów mieszkańców. Według telewizji wszystko to przebiegało mniej więcej zgodnie z ówczesną polityką międzynarodową.[3]
Dekrety wywołują do dziś publiczne debaty i spory, w których według Česká televize często używa się twierdzeń nieścisłych lub zniekształconych.[3]
Spór o rodzinę Walderode
Prezydent Miloš Zeman nazwał sądowe potwierdzenie roszczeń restytucyjnych rodziny Walderode do majątku w okolicach Turnova złamaniem dekretów Beneša. Taki precedens zagraża według niego państwu czeskiemu w kolejnych sporach sądowych. Powiedział to w telewizji Barrandov i dodał, że niemiecka szlachta kolaborowała z nazistami.[2]