CHKO Moravský kras to najrozleglejszy obszar krasowy w Czechach na północ od Brna, ogłoszony w 1956 roku jako pierwszy obszar chronionego krajobrazu na Morawach. Ma 96,8 km² i ponad 1100 ewidencjonowanych jaskiń.
Obszar chronionego krajobrazu CHKO Moravský kras leży na pasie wapieni na północ od Brna w Kraju południowomorawskim. Jest najrozleglejszym obszarem krasowym w Czechach. Tworzą go płaskowyże usiane okrągłymi zagłębieniami zwanymi lejami krasowymi, które oddzielają głębokie kaniony.[2] Wysokość nad poziomem morza obszaru wynosi od 216 do 546 m.[1]
Ogłoszenie i ochrona
Obszar chronionego krajobrazu ogłoszono 28 sierpnia 1956 roku, jako pierwszy na Morawach. Do nowego ogłoszenia ze zmianą granic i zonacji doszło 18 marca 2019 roku ze skutkiem od 1 kwietnia 2019 roku. Powierzchnia nieznacznie wzrosła, z 92 do 96,8 km², a niektóre mniej cenne przyrodniczo tereny wyłączono i zastąpiono innymi. Zonacja zmieniła się dzięki postępom w mapowaniu jaskiń.[1] Zadaniem CHKO jest zachowanie krajobrazu i dziedzictwa przyrodniczego w możliwie jak najlepszym stanie dla przyszłych pokoleń.[1]
Na obszarze leży 19 małopowierzchniowych szczególnie chronionych terenów, a mianowicie 12 rezerwatów przyrody, ponadto 4 krajowe rezerwaty przyrody, obok nich 2 krajowe pomniki przyrody i 1 pomnik przyrody. Należy tu także jeden obszar mający znaczenie dla Wspólnoty systemu Natura 2000.[1] Zarząd obszarem sprawuje Správa CHKO Moravský kras przy Agentura ochrany přírody a krajiny ČR.[1]
Geologia i jaskinie
Podstawą jest wapień, który osadzał się niespełna czterysta milionów lat temu z wapiennych skorup organizmów morskich i wapiennego mułu. Skała jest rozpuszczalna w wodzie i dlatego powstały leje krasowe, skalne wieże, kanionowate doliny zwane žleby oraz labirynty jaskiń.[1] Woda z Wyżyny Drahańskiej znika na granicy wapieni w ponorach, a po kilku kilometrach powraca na powierzchnię w wywierzyskach.[1][2]
Najrozleglejszy jest system jaskiniowy Amatérská jeskyně, w którym zmapowano ponad 50 kilometrów korytarzy. Sama Amatérská jeskyně ma około 30 km i jest najdłuższą znaną jaskinią w Czechach. System Rudické propadání – Býčí skála ma długość 13 kilometrów, a najdłuższą jaskinią na południu krasu jest Ochozská z niespełna dwoma kilometrami. Ewidencjonowanych jest ponad 1100 jaskiń.[2]
Przyroda
Na wapieniu powstają żyzne gleby z bogatymi gatunkowo zbiorowiskami roślin. Obszar leży pod względem biogeograficznym na styku obszaru panońskiego i kontynentalnego. Z zachodu sięgają tu elementy Masywu Czeskiego, od południa ciepłolubne elementy panońskie, a ze wschodu gatunki lasów karpackich.[1] Spośród mieszkańców jaskiń znaleziono tu 26 gatunków nietoperzy z 27 stwierdzonych w Czechach. Cortusa matthioli rośnie w Czechach w jedynym miejscu, w przepaści Macocha.[2]
Ślady dawnych czasów
W wapieniach są szczątki organizmów, na przykład koralowców i amonitów. Do jaskiń trafiły też kości z epok lodowcowych, a mianowicie mamutów, lwów jaskiniowych i niedźwiedzi.[1] Jaskinie wykorzystywali także ludzie jako dom lub schronienie. Za wyjątkowe zarząd uznaje znalezisko stutysięcznej szczęki neandertalczyka z jaskini Kůlna oraz ryty koni i żubrów, które znaleziono na końskich żebrach z Pekárny.[1]
Liczba odwiedzających
Obszar przyciąga setki tysięcy odwiedzających rocznie.[1] Dům přírody Moravského krasu to ośrodek dla odwiedzających przy Skalní mlýn. Stamtąd wychodzi się do jaskiń Punkevní jeskyně i przepaści Macocha.[2]