CHKO Český ráj to obszar chronionego krajobrazu w okolicy Turnova, Mnichova Hradiště, Sobotki i Jičína, ogłoszony w 1955 roku jako pierwszy w Republice Czeskiej. Znany jest z piaskowcowych skalnych miast i ruin zamku Trosky.
Obszar chronionego krajobrazu Czeski Raj leży na terenie, którego granice wyznaczają mniej więcej gmina Frýdštejn oraz miasta Mnichovo Hradiště, Turnov, Sobotka, Jičín i Železný Brod. Wysokość nad poziomem morza waha się od 233 do 744 metrów. Zarząd podaje, że jest to najstarszy obszar chronionego krajobrazu w kraju.[1][2]
Ogłoszenie
Ogłoszenie obszaru nastąpiło w 1955 roku. Obejmował teren leżący między Turnovem, Mnichovem Hradištěm i Sobotką i miał powierzchnię 92 km².[1][2] W następnym roku zaczęła obowiązywać ustawa nr 40/1956 Sb. (ustawa o państwowej ochronie przyrody). Zdefiniowała pojęcie obszaru chronionego krajobrazu i tym samym umożliwiła ogłaszanie rozległych terenów.[2]
Do ponownego ogłoszenia doszło w 2002 roku rozporządzeniem rządu nr 508 na podstawie ustawy o ochronie przyrody i krajobrazu (nr 114/1992 Sb.). Powierzchnia wzrosła wtedy prawie dwukrotnie, a obszar rozszerzył się w stronę Frýdštejna, Jičína i Sobotki. Obecnie zajmuje około 181–182 km².[1][2] Na tle Republiki Czeskiej Czeski Raj należy pod względem powierzchni do mniejszych obszarów chronionego krajobrazu.[1]
Zadaniem obszaru jest zachowanie i odtworzenie środowiska przyrodniczego, przede wszystkim ekosystemów, dziko żyjących zwierząt i dziko rosnących roślin. Ma też zachować typowy wygląd krajobrazu i przy tym ekologicznie odpowiednio wykorzystywać jego zasoby naturalne.[2]
Przyroda i krajobraz
Krajobraz ma rzeźbę piaskowcową i skalne miasta. Tworzą go głównie piaskowce ławicowe, które odkładały się w mezozoiku na brzegach ówczesnego morza. Dzisiejszy kształt skał ukształtowało długotrwałe działanie sił z wnętrza Ziemi oraz erozja.[1] Za symbol terenu uważa się skalne miasta. Są to Prachovské skály i Hruboskalsko, dalej Klokočské skály, Příhrazské skály i Suché skály, w których występują jaskinie, pseudozapadliska, bramy skalne i okna skalne.[1]
Z płaskowyżów otwierają się dalekie widoki na wulkaniczne wzgórza z trzeciorzędu, wśród nich Vyskeř, Kozákov i Mužský. Na ich czele stoją ruiny zamku Trosky na bazaltowych wzgórzach Panna i Baba, uważane za symbol regionu.[1]
Krajobraz dopełniają lasy, mokradłowe i mezofilne łąki, stawy, rozlewiska, cieki wodne i obszary źródliskowe. Żyje tu wiele gatunków roślin i zwierząt szczególnie chronionych lub rzadkich. Dzięki położeniu spotykają się tu zjawiska górskie z gatunkami nizin, bardziej lubiącymi ciepło.[1]
Osadnictwo ludzkie
Do obszaru należą osady wiejskie z architekturą ludową, drobne budowle sakralne i zabytki, wśród nich zamki i pałace, na przykład Zamek Kost i Valdštejn, Hrubá Skála, Frýdštejn czy Humprecht. Krajobraz uprawiany rolniczo poświadczają szpalery drzew i ekstensywne sady, w których rosną stare odmiany drzew owocowych.[1]
Dom Przyrody
Zarząd prowadzi Dom Przyrody Czeskiego Raju w Dolánkach koło Turnova. Według jego strony zapewnia informacje o osobliwościach przyrodniczych, miejscach interesujących turystycznie i wydarzeniach oraz oferuje ekspozycję o zjawiskach najstarszego obszaru chronionego krajobrazu w kraju.[2]