Žatec a krajina žateckého chmele to krajobraz kulturowy na północnym zachodzie Republiki Czeskiej, w Žatecká kotlina w środkowym biegu rzeki Ohrza [1]. Zabytek dokumentuje ciągły rozwój uprawy, przetwórstwa i handlu chmielem, który jest według zarządcy zabytku podstawą warzenia piwa na całym świecie [1]. Na Listę światowego dziedzictwa UNESCO został wpisany w 2023 roku jako jak dotąd jedyny zabytek reprezentujący krajobrazy z chmielnikami i budowle związane z przetwórstwem i handlem chmielem [2].
Powstanie wpisu na Listę UNESCO
Komitet Światowego Dziedzictwa podjął decyzję o wpisie zabytku na 45. rozszerzonej sesji w Rijadzie w poniedziałek 18 września 2023 roku [1][2].
Skład zabytku
Zabytek tworzą dwa wzajemnie uzupełniające się komponenty [1]. Komponent 1, nazwany Krajina žateckého chmele, tworzą wiejskie chmielniki z małymi wsiami Trnovany i Stekník, gdzie znajduje się zamek Stekník pod opieką Národní památkový ústav [2]. Dla tego krajobrazu charakterystyczne jest przeważające wykorzystanie powierzchni rolnych do uprawy chmielu wraz z budowlami związanymi z chmielarstwem [2].
Komponent 2, Žatec, tworzy historyczne centrum miasta w zakresie historycznego rdzenia i Pražské předměstí wraz z przemysłowym przedmieściem z XIX wieku [2]. Ten zespół o zróżnicowanej zabudowie jest według Národní památkový ústav wybitnym przykładem miejskiego zaplecza dla uprawy, przetwórstwa, przechowywania i wywozu chmielu [2]. Žatec jest ośrodkiem chmielarskim regionu z unikatowym zespołem magazynów i suszarni chmielu, gdzie odbywało się dalsze przetwórstwo chmielu zakończone jego sprzedażą i wywozem w świat [1]. Oba komponenty są geograficznie blisko siebie i połączone rzeką Ohrą [2].
Czym krajobraz się charakteryzuje
Główną uprawianą w tym regionie odmianą jest Žatecký poloraný červeňák, który jest według Národní památkový ústav najbardziej znaną odmianą chmielu na świecie [2]. Region oferuje warunki do uprawy chmielu, głównego składnika aromatycznego przy produkcji piwa [2]. Część wiejska, nazwana Žatecká chmelařská krajina, zawiera najcenniejsze i najurodzajniejsze chmielniki, gdzie chmiel od wieków uprawiano i hodowano, oraz historyczne osady i obiekty związane z jego przetwórstwem bezpośrednio po zbiorach [1].
Według Národní památkový ústav ten stopniowo rozwijający się krajobraz kulturowy i jego dziedzictwo budowlane są świadectwem tradycji, która trwa tu od ponad 700 lat i trwa do dziś [2]. W krajobrazie znajduje się szereg elementów, od tradycyjnych chmielników przez budowle do suszenia, pakowania, certyfikacji i magazynowania chmielu aż po części historycznej sieci komunikacyjnej dróg, kolei, rzeki Ohry i innych cieków wodnych [2]. Do tych elementów należą także związane z nimi budowle administracyjne, kulturalne i kościelne oraz zwyczaje kulturowe [2]. Ten krajobraz ze specyficznymi budynkami i budowlami związanymi z produkcją chmielu dokumentuje według Národní památkový ústav ścisłą interakcję wiejskiego krajobrazu chmielarskiego i jego miejskiego zaplecza [2].