Zamek Náchod to zabytek państwowy w Náchodzie, który wyrósł z zamku założonego w połowie XIII wieku i jest zarządzany przez Národní památkový ústav.
Zamek Náchod stoi w Náchodzie w Kraju hradeckim i wyrósł na miejscu średniowiecznego grodu. Dziś jest obiektem chronionym jako zabytek, zarządzanym przez Národní památkový ústav.[3]
Średniowieczny zamek
Pierwsza wzmianka o okolicach Náchodu pochodzi z połowy XI wieku, kiedy książę Wratysław II podczas wyprawy na Śląsk w 1068 roku zorganizował na pobliskim Dobenínie wybór biskupa praskiego. W XI i XII wieku prawdopodobnie istniała osada strażnicza w pobliżu bramy krajowej Branka, w miejscu dzisiejszego Starego Miasta.[1] Zamek i prawdopodobnie także miasto założył w połowie XIII wieku Hron z rodu Načeraticów. Zamek stał przy krajowym szlaku handlowym w pobliżu granicy czesko-kłodzkiej, dlatego miał duże znaczenie strategiczne.[1]
Potomkowie Hrona władali Náchodem do 1321 roku, kiedy zdobył go król Jan Luksemburski; od niego w 1325 roku przejął go Hynek z Dubé. Panowie z Dubé władali dobrami do 1367 roku. W 1414 roku Náchod uzyskał Boček z Kunštátu i Poděbrad, a w 1427 roku dobra po ojcu Wiktorynie odziedziczył przyszły król Jerzy z Podiebradów.[1] W czasie wojen husyckich zamek trzymali husyci, a jego załoga odpierała ataki z katolickiego Śląska. W 1437 roku zamek i miasto zdobył Jan Kolda ze Žampachu. Jerzy z Podiebradów wszedł w posiadanie dziedzictwa w 1456 roku, kiedy zdobył zamek.[1]
Smiřiccy i Trczkowie
Zikmund Smiřický ze Smiřic kupił Náchod w 1544 roku, a dobra pozostawały w posiadaniu rodu do 1620 roku. W drugiej połowie XVI wieku Smiřiccy należeli do najbogatszych rodów w Czechach, a ich rządy wiązały się z rozległą działalnością budowlaną. Majątek został skonfiskowany w konfiskatach po bitwie na Białej Górze za udział w powstaniu stanowym.[2] Ostatni męski członek rodu, Albrecht Jan, odziedziczył dobra w 1614 roku, uczestniczył w defenestracji praskiej w 1618 roku i był jednym z trzydziestu dyrektorów; zmarł w listopadzie 1618 roku. Dobra otrzymała jego siostra Markéta Salomena.[2] Na zamku nocował podczas ucieczki z kraju po bitwie na Białej Górze Fryderyk Palatyński, zwany Zimowym Królem.[2] Wśród 27 czeskich przywódców straconych na Rynku Staromiejskim 21 czerwca 1621 roku był także náchodzki mieszczanin Tobiáš Štefek z Koloděj, członek dyrektoriatu stanowego i rządca dóbr Smiřickich.[2]
W 1623 roku dobra kupiła Magdalena Trčková z Lípy i kilka lat później przekazała je synowi Adamowi Erdmanowi Trczce, ostatniemu właścicielowi z czeskiej szlachty. Jego szwagrem był dowódca wojsk cesarskich Albrecht Wallenstein, który według źródła mógł urodzić się na zamku w Náchodzie w 1583 roku. Adam stał przy krewnym do jego śmierci 25 lutego 1634 roku, kiedy został zamordowany razem z nim w Chebie.[2]
Po 1945 roku
Po drugiej wojnie światowej zamek został skonfiskowany książęcej rodzinie Schaumburg-Lippe i stał się własnością państwa. Národní kulturní komise przejęła go 23 września 1948 roku. Pierwszym powojennym kasztelanem był Jan Slezák. Zamek ponownie otwarto dla zwiedzających pod koniec lat 40., jednak zwiedzanie odbywało się już za czasów Schaumburg-Lippe.[3] Od 1958 roku zespół jest objęty ochroną zabytkową.[3]
Od lat 60. trwały przygotowania do kompletnej odnowy. Wzorcowa odnowa konserwatorska rozpoczęła się w latach 70., kiedy zamek był zamknięty. Wymieniono drzwi, okna i ogrodzenia oraz powstały nowe fasady ze sgraffitami. Dla zwiedzających zamek udostępniono w 1977 roku, a ekspozycja przedstawiała epokę Piccolominich i sztukę barokową. Odnowa zespołu nie została ukończona i zatrzymała się na obiektach wejściowych, skrzydle urzędniczym i turionie.[3] Po 1989 roku rodzina Schaumburg-Lippe zgłosiła roszczenie o restytucję zamków w Náchodzie i Ratibořicích, bezskutecznie. W latach 90. zamkiem zarządzał Památkový ústav w Pardubicach, a od 2003 roku zarządza nim Národní památkový ústav, terenowa jednostka specjalistyczna w Pardubicach.[3]