Karlštejn to zamek założony w 1348 roku przez Karola IV na skalnym ostrogu nad rzeką Berounką. Służył do przechowywania skarbów królewskich, świętych relikwii i cesarskich klejnotów koronacyjnych.
Zamek Karlštejn założył w 1348 roku czeski król i cesarz rzymski Karol IV na wapiennym ostrogu skalnym w pobliżu ujścia głębokiej doliny do niecki rzeki Berounki. Według instytucji Národní památkový ústav zajmuje on wśród czeskich zamków wyjątkowe miejsce.[1]
Cel i powstanie
Karol IV kazał zbudować zamek po to, aby przechowywać w nim skarby królewskie, zwłaszcza zbiory świętych relikwii, a także klejnoty koronacyjne cesarstwa.[1] W 1355 roku przebywał już na zamku, nadzorując dokończenie budowy i wystrój wnętrz, zwłaszcza kaplic. Budowa zamku zakończyła się w 1365 roku, kiedy w Wielkiej Wieży poświęcono kaplicę Świętego Krzyża.[1]
Nowa budowla powstawała etapami, w samodzielnie użytkowanych obiektach z własnym umocnieniem, uzupełnionych wspólnym murem przedmurza. Jako pierwsze powstało burgrabstwo z Wieżą Studzienną, po nim pałac z mniejszą wieżą, a dzieło zamknęła Wielka Wieża.[1] Najpóźniej w 1355 roku służył już pierwotny, jednopiętrowy pałac, do którego należała wieża św. Mikołaja.[1]
Kaplice i kapituła
Na przełomie 1356 i 1357 roku cesarz kazał przystosować ukończoną mniejszą wieżę dla karlsztejńskiej kapituły kolegiackiej, założonej 27 marca 1357 roku. Komnata mieszkalna na drugim piętrze zmieniła się w kościół Najświętszej Marii Panny. Przylegające oratorium stało się kaplicą skarbcową, zwaną później kaplicą św. Katarzyny, przeznaczoną na prywatny skarb męki Chrystusa i zbiór relikwii. Ozdobiono ją inkrustacjami z kamieni szlachetnych i malowidłami ściennymi.[1]
Na początku lat sześćdziesiątych XIV wieku Karol IV postanowił złożyć na zamku cesarski skarb koronacyjny. Dla jego ochrony na drugim piętrze budowanej Wielkiej Wieży urządzono prostokątną komnatę z kominkiem. Kaplica Świętego Krzyża, poświęcona 9 lutego 1365 roku, ma w dolnej części ścian inkrustację z kamieni szlachetnych, a wyżej drewnianą boazerię kasetonową ze 130 deskami z praskiej pracowni Mistrza Teodoryka. Na północnej ścianie ołtarzowej znajduje się tryptyk Tommasa da Modena.[1]
Późniejsze losy i wygląd
Na początku wojen husyckich czeskie klejnoty koronacyjne przewieziono na Karlštejn ze względów bezpieczeństwa. Z krótkimi przerwami pozostały tu prawie 200 lat.[1] Po 1480 roku zamek przebudowano w stylu późnogotyckim, a w ostatniej ćwierci XVI wieku w renesansowym. Obecny wygląd uzyskał podczas ostatniej przebudowy pod koniec XIX wieku, którą w duchu puryzmu prowadził architekt Josef Mocker.[1]
Zachował się schodkowy układ budynków. Budowla wznosi się od najniżej położonych części, którymi są przedzamcze, Wieża Studzienna i pałac burgrabiego, do pięciokondygnacyjnego Pałacu Cesarskiego i Wieży Mariackiej. Na najwyższym miejscu ostrogu skalnego stoi wysoka na 60 m Wielka Wieża z potężnym umocnieniem.[1]