Tymczasowy ustrój państwowy był systemem organów czechosłowackiej emigracji politycznej w czasie II wojny światowej. Według Úřad vlády České republiky po wydarzeniach marcowych 1939 roku organy emigracji kierowanej przez Edvarda Beneša reprezentowały nieprzerwaną ciągłość państwa czechosłowackiego [1].

Czechosłowacki Komitet Narodowy

Ruch oporu za granicą miał siedzibę najpierw w Stanach Zjednoczonych, a od lata 1939 roku w Paryżu i Londynie. Beneš dążył początkowo do utworzenia wspólnego organu ruchu oporu, zwanego Centralą lub Dyrektoriatem, który mieli zestawić wysłannicy, którzy nie wydali swoich urzędów Niemcom. Po wybuchu wojny pojawiła się możliwość powołania także tymczasowego rządu na uchodźstwie, jednak Paryż i Londyn zezwoliły jedynie na utworzenie Czechosłowackiego Komitetu Narodowego. Miał on reprezentować naród czechosłowacki za granicą i kierować jednostkami wojskowymi formowanymi we Francji [1].

Przewodniczącym komitetu był tylko na użytek wewnętrzny Beneš, pełniącym obowiązki wiceprzewodniczącego Jan Šrámek, a członkami Štefan Osuský, generałowie Sergej Ingr i Rudolf Viest, Hubert Ripka, Juraj Slávik i Ernst Outrata. Komitet uzyskał ograniczone międzynarodowe uznanie ze strony Francji, Wielkiej Brytanii i brytyjskich dominiów. Czuł się przynajmniej politycznie rządem na uchodźstwie, dlatego chciał troszczyć się także o finanse, politykę zagraniczną, propagandę i opiekę socjalną nad emigrantami. W tym celu utworzył Zarządy Komitetu Narodowego jako odpowiednik ministerstw [1].

Administracją komitetu zajmowało się Prezydium w Paryżu, kierowane przez przedwojennego dyplomatę Prokopa Maxę. Ponieważ Beneš z powodu niechęci rządu francuskiego osiadł w Londynie, powstała także londyńska część prezydium pod kierownictwem Jaromíra Smutnego. Mieściła się przy Park Street 114 i wspierała działania Beneša zmierzające do uznania czechosłowackiego rządu tymczasowego [1].

Uznanie w 1940 roku

Zasadniczą zmianę przyniosła klęska Francji i przeniesienie centrum emigracji do Londynu. Wielka Brytania uznała 21 lipca 1940 roku, z pewnymi zastrzeżeniami, tymczasowy czechosłowacki rząd na uchodźstwie kierowany przez Jana Šrámka. Edvard Beneš objął na emigracji urząd prezydenta [1]. Według Vojenský historický ústav tymczasowy ustrój państwowy opierał się początkowo na trzech filarach: prezydencie republiki, rządzie i Radzie Państwa. Jako jego części wymienia się czasem także czechosłowackie jednostki wojskowe, sądy polowe i przedstawicielstwa za granicą [2].

Rząd w Londynie

Prezydent Beneš powołał rząd już 22 lipca 1940 roku, a formalnie była to kontynuacja Czechosłowackiego Komitetu Narodowego w Paryżu. Brytyjczycy uznali go tylko jako tymczasowy. Początkowo liczył trzynastu członków, polityków z zawodu i bezpartyjnych. Dopiero 18 lipca 1941 roku Wielka Brytania i Związek Sowiecki uznały go za ostateczny [2].

W skład rządu wchodziło Ministerstwo Obrony Narodowej. Przez całą wojnę miało swoje biuro w centrum Londynu przy Piccadilly, w domu o numerze 134. Jego personel pochodził z dawnej czechosłowackiej administracji wojskowej działającej we Francji. Resort przez prawie całą wojnę kierował generał Sergej Ingr. Po jego mianowaniu naczelnym dowódcą armii czechosłowackiej we wrześniu 1944 roku kierowanie ministerstwem powierzono Janowi Masarykowi. Rudolf Viest został 27 października 1941 roku ministrem stanu, a od 8 maja 1942 roku zastępował ministra [2]. Biuro Wojskowe Prezydenta Republiki kierował od 1 sierpnia 1940 roku do połowy czerwca 1944 roku generał Antonín Hasal [2].

Źródła

  1. Úřad vlády České republiky
  2. Vojenský historický ústav