Teplice to miasto w Kraju usteckim z historycznym centrum chronionym jako miejska strefa zabytkowa, która obejmuje także dawne miasto Šanov.
Teplice to miasto w Kraju usteckim. Ich historyczne centrum wraz z Šanovem tworzy miejską strefę zabytkową Teplice, jak podaje Katalog zabytków Národní památkový ústav.[1] Chronione są w ten sposób dwa historyczne miasta, Teplice i Šanov.[1]
Rozwój średniowieczny
Początek rozwoju Teplic wiąże się z klasztorem benedyktynek, który założyła tu w latach sześćdziesiątych XII wieku królowa Judyta. W jego pobliżu powstało lokacyjne jądro osady, która prawdopodobnie bardzo szybko uzyskała charakter miejski. Czas nadania praw miejskich nie jest znany, jednak w połowie XIII wieku Teplice były już niewątpliwie miastem.[1]
Centrum wewnątrz murów miało nieco asymetryczny plan. W południowo-wschodnim narożniku stał klasztor, który zanikł po wojnach husyckich, a w renesansie został przebudowany i rozbudowany na zamek. W północno-zachodnim narożniku leżał Tržní náměstí. Oba ogniska łączyła Dlouhá ulice, a mury miały cztery bramy.[1] Średniowieczne miasto miało także przedmieścia z zapleczem gospodarczym, te jednak zanikły niemal bez śladu i przypominają je tylko niektóre nazwy miejscowe, na przykład Mariánský dvůr.[1]
Uzdrowiska i przemysł
Gospodarka miasta opierała się aż do XIX wieku głównie na uzdrowiskach. Skupiały się przy klasztorze, wokół Lázeňské náměstí i Lázeňskiej ulice, gdzie znajduje się szereg cennych budynków uzdrowiskowych.[1] Kolej z Teplic do Uścia nad Łabą, otwarta w 1858 roku, przyspieszyła rozwój przemysłu w regionie i wzrost miasta.[1] Przy dworcu powstało nowe ognisko zabudowy. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XIX wieku wytyczono szereg nowych dzielnic, na przykład część między dawną Krupská brána a dworcem wzdłuż Masarykovej ulice, a także Benešovo náměstí i Tržní (Schmeykalovo) náměstí. Od lat siedemdziesiątych zaczęła się zabudowywać Vrchlického ulice, pierwsza dzielnica willowa, gdzie stały domy znaczących przemysłowców. Ostatnie ulice dzisiejszego centrum przybyły w latach dziewięćdziesiątych, głównie w dolinie zwanej Wiesenthal, dzisiejszej Kollárovej ulice.[1]
Pod koniec XIX wieku i w pierwszej połowie XX wieku Teplice należały do największych miast w kraju. Katalog zabytków podaje, że zachowały się w nich zabytki ze wszystkich epok, od romańskiego konwiktu klasztornego przez historyzujące budynki uzdrowiskowe po nowoczesne pałace miejskie i domy handlowe.[1]
Šanov
Także Šanov zawdzięczał swój dobrobyt lecznictwu uzdrowiskowemu. Półmiejski charakter nabierał już w XVIII wieku, kiedy zaczęły powstawać nieprzerwane szeregi domów w U Hadích i U Kamenných lázní. Naprawdę miejskie szeregi historyzujących kamienic wokół parku zdrojowego i dawnej nawsi powstały jednak dopiero w połowie XIX wieku.[1] Miastem Šanov stał się po ukończeniu kościoła św. Elżbiety w 1884 roku. Już w 1896 roku został z powodu trudności finansowych i nie do utrzymania samodzielnego funkcjonowania administracyjnie połączony z Teplicami.[1] Głównym obszarem Šanova jest park zdrojowy, dzisiejsze sady Čs. armády, z najważniejszymi budynkami uzdrowiskowymi.[1]
Częścią strefy jest także Lípová ulice, historyczne połączenie Teplic i Šanova, oraz tzw. Židovský vrch, gdzie stała wielka historyzująca synagoga, którą naziści zniszczyli w 1939 roku.[1]