Slavkov u Brna to morawskie miasto w dolinie Litavy, znane pod niemiecką nazwą Austerlitz od bitwy trzech cesarzy z 2 grudnia 1805 roku. Znajduje się tu barokowy zamek rodu Kaunitzów, od 2008 roku narodowy zabytek kultury.
.jpg)
Slavkov u Brna to miasto na Morawach w dolinie rzeki Litava, znane na świecie pod dawniejszą nazwą Austerlitz. Do historii świata weszło bitwą trzech cesarzy z 2 grudnia 1805 roku, którą na polach na zachód od miasta wygrał cesarz Francuzów Napoleon I Bonaparte.[1][4] Jest ośrodkiem obwodu administracyjnego gminy z rozszerzonym zakresem zadań urzędu gminy.[2]
Nazwa miasta
Dawna niemiecka nazwa Austerlitz powstała według historyków z łacińskiej formy „Nova sedes”, czyli „nowa siedziba”, najpewniej przed końcem XII wieku, gdy te tereny przypadły zakonowi krzyżackiemu. Przez błędne zapisy forma ta się zmieniała: w 1237 roku pisano Novosedeliz, w 1322 Nausedlicz, w 1343 Neusserlicz, w 1460 Nausterlitz, a od 1611 Austerlitz. Nazwy tej używano do 1918 roku i ponownie w czasie niemieckiej okupacji.[1]
Nazwa Slavkov pojawia się po raz pierwszy w 1361 roku, a potem dopiero w 1475. Wywodzi się od imienia Bohuslav, potocznie Slávek, i odnosi się prawdopodobnie do pobliskiego dworu należącego do osoby o tym imieniu. W XVII i XVIII wieku na terenie miasta używano obu nazw obok siebie. Dodatek „u Brna” pojawił się po 1918 roku, aby odróżnić miasto od innych miejscowości Slavkov w ziemiach czeskich.[1]
Odległa przeszłość
Najstarsze ślady człowieka w okolicach Slavkova prowadzą do stanowiska paleolitycznych łowców mamutów w Křižanovicích, którego wiek podaje się na 45 do 25 tysięcy lat. Gęstsze osadnictwo poświadcza malowana ceramika znaleziona w Křenovicích, Vážanach nad Litavou i Lovčičkach, pochodząca mniej więcej z lat 4500–3000 przed naszą erą. W cegielni w Slavkovie znaleziono bogaty materiał kultury pucharów dzwonowatych, groby kultury unietyckiej oraz świadectwa kultury mogiłowej.[1]
Na skrzyżowaniu dawnych szlaków handlowych od Morza Śródziemnego do Bałtyku leżał ten obszar według znalezisk: złożono tu depozyt z osiemdziesięcioma brązowymi sztabami, a także skarb monet rzymskich z czasów cesarzy Teodozjusza II i Juliusza Majoriana. Późny okres grodziskowy reprezentuje skarb prawie czterdziestu monet, tak zwanych obolów zmarłych, oraz monety króla Kanuta Wielkiego z mennicy londyńskiej. Dolina Litavy była gęsto zasiedlona również w X i XI wieku.[1]
Średniowiecze i herb
Teren należał pierwotnie do władcy ziemskiego, a pod koniec lat 90. XII wieku margrabia Vladislav Jindřich przydzielił go do użytkowania zakonowi krzyżackiemu. Zakon zbudował tu jedną z najlepiej prosperujących gospodarczo komend na Morawach, a według stron zamku na miejscu dzisiejszego zamku powstała na początku XIII wieku jego komenda.[1][3] Osada figuruje wśród dóbr zakonu w dokumencie króla Wacława I z 1237 roku, co jest jej pierwszą wzmianką pisemną.[1][4]
1 lipca 1416 roku król Wacław IV nadał miastu w Pradze herb. Według stron zamku było to pierwsze takie prawo w Czechach.[2][4] Tarcza jest dzielona: u góry po prawej ćwiartka czarnego orła, a po lewej ćwiartka orła w srebrno-czerwoną szachownicę, u dołu z linii podziału wyrasta połowa czeskiego lwa.[2]
Zamek i ród Kaunitzów
Przez ponad cztery stulecia z dziejami zamku związany jest szlachecki ród Kaunitzów. Ulryk z Kaunitzów nabył w 1509 roku dominium Slavkov i uczynił z zamku główną siedzibę rodu. Pod koniec XVI wieku powstał, prawdopodobnie za Ulryka III z Kaunitzów, na starszych fundamentach renesansowy zamek o czteroskrzydłowym rzucie, z arkadami i potężną okrągłą wieżą. Do najważniejszych właścicieli należał Wacław Antoni Kaunitz-Rietberg, kanclerz czterech władców habsburskich, w tym Marii Teresy.[3][4]
Do barokowej przebudowy dał pod koniec XVII wieku impuls Dominik Andrzej z Kaunitzów. Włoski architekt Domenico Martinelli z Lukki zaprojektował w latach 80. XVII wieku nową budowlę w stylu baroku naddunajskiego na planie litery U i uwzględnił w planie także przebudowę większej części miasta wraz z nowym kościołem parafialnym. Freski wykonał Andrea Lanzani, sztukaterie Santino Bussi, a dekorację rzeźbiarską zamku i parku Giovanni Giuliani.[3]
Dominik Andrzej zmarł w 1705 roku, gdy w przybliżeniu gotowe było tylko skrzydło zachodnie. Jego syn Maksymilian Ulryk, od 1720 roku morawski hetman krajowy, kontynuował prace z architektem Ignácem Valmaggini, który w 1731 roku dokonał zmian na dziedzińcu skrzydła zachodniego. Ukończenie powierzono na początku lat 30. XVIII wieku budowniczemu Václavowi Petruzzimu.[3] Barokowy kształt zamku ukończono w 1769 roku.[4]
Bitwa pod Austerlitz i czasy nowsze
Pod Slavkovem 2 grudnia 1805 roku starła się Francja z liczniejszą armią sprzymierzonych Austrii i Rosji. Zginęły dziesiątki tysięcy żołnierzy, a zwyciężyli Francuzi. Napoleon następnego dnia przytoczył swój rozkaz dla jednostek gwardii z balkonu zamku i nazwał bitwę Austerlitz od ówczesnej nazwy miasta.[1][4]
W 1919 roku zmarł Eugeniusz Kaunitz i ród Kaunitzów w ten sposób wygasł; zamek przejęli węgierscy Pálffyowie. Po wojnie majątek szlachty skonfiskowano i przypadł państwu. W 2008 roku zamek uznano za narodowy zabytek kultury, a dziś jest własnością miasta Slavkov u Brna.[4]