Sázavský klášter jest klasztorem benedyktyńskim w kraju środkowoczeskim, założonym około roku 1032, który zasłynął liturgią słowiańską.
Sázavský klášter jest klasztorem benedyktyńskim nad rzeką Sázava w kraju środkowoczeskim. Národní památkový ústav określa go jako trzeci najstarszy klasztor męski w Czechach.[1]
Początki
Na początku XI wieku w jaskini nad rzeką osiadł pustelnik Prokop, który zgromadził wokół siebie wspólnotę pustelników. Około roku 1032 dzięki książętom Udalrykowi i Brzetysławowi przekształciła się ona w klasztor benedyktyński. Przez cały XI wiek odprawiano w nim liturgię słowiańską, nawiązując tym samym do dziedzictwa świętych Cyryla i Metodego. Słowiańscy benedyktyni stworzyli tu szereg słowiańskich zabytków piśmiennictwa.[1] Opat Prokop zmarł 25 marca 1053 i został pochowany w drewnianej świątyni, którą wzniósł wraz ze swymi towarzyszami.[1]
Wygnanie i powrót słowiańskich mnichów
W roku 1055 za księcia Spytihněva II uczniowie Prokopa zostali wygnani i spędzili sześć lat w klasztorze bazylianów w Wyszehradzie na Węgrzech. W roku 1061 książę Wratysław, późniejszy pierwszy król czeski, ściągnął ich z powrotem do Sázavy i rozpoczął się okres kontaktów z mnichami z Ławry Peczerskiej w Kijowie. Sázava stała się skrzyżowaniem chrześcijaństwa zachodniego i wschodniego.[1] Około roku 1070 konsekrowano pierwszy kamienny kościół św. Krzyża. Jego archeologiczne fundamenty odkryła w latach siedemdziesiątych XX wieku archeolog Květa Reichertová i można je oglądać w północnym ogrodzie kompleksu.[1]
Opat Božetěch, który według tekstu był także artystą, zaczął pod koniec XI wieku przebudowywać drewniany kościół w romańską bazylikę. W roku 1095 biskup praski Kosmas poświęcił jej prezbiterium, a do ołtarza złożono relikwie Borysa i Gleba. W grudniu 1096 słowiańscy mnisi zostali za księcia Brzetysława II wygnani po raz drugi, a słowiańskie pisma niszczono.[1]
Łacińscy benedyktyni
Na początku roku 1097 klasztor obsadzili łacińscy benedyktyni z Břevnova pod przewodnictwem opata Dědharda (1097–1133). Za opatów Silvestra (1134–1161) i Reginarda z Metz (od 1162) dokończono budowy romańskiej bazyliki i pozostałych budynków. Powstała także kronika, znana jako Kronika mnicha sazawskiego, która opisuje wydarzenia do roku 1177.[1]